Resim Baskı Teknikleri

Fırça Baskısı :
Fırçanın kağıt üzerinde bıraktığı kendi biçimine benzer şekillerden yararlanılarak yapılır. Bu teknikte kullanılan araç ve gereçler sulu boyada kullandıklarımızın aynıdır. iyi bir fırça baskısı yapabilmek için önce fırçayı kağıt üzerine basma alıştırmaları yapmalıyız. Samur kıllı sulu boya fırçaları suda toplanır ve ucuna doğru sivrileşir. Bu tür fırçaların izleri su damlasına benzer. Değişik biçim ve yapıdaki fırçalar da hoş görünüşlü izler bırakabilir.

* Fırça baskısı alıştırmaları şu şekilde yapılır.
Sulu boya, fırça ile sulandırılıp kılları iyice boyaya yedirilir. Resim kağıdı üzerine fırça kıllarının önce ucu sonra hepsi yavaş yavaş basılır. Daha sonra fırçayı kağıttan, en sonra ucu kalkacak şekilde ayırmalıyız. Böylece fırça kıllarının ucu koyu, diğer kısmı da açık renk boya izi bırakır. Bu da fırça baskısının güzel taraflarından biridir. Değişik fırça biçimleri ile bu alıştırmalara devam edilip el alışkanlığı sağlanmalıdır.

* Fırça baskısı ile bir kağıt yüzeyi şu şekilde süslenir:
Resim kağıdının düz olan yüzü, yapacağımız motife uygun olarak geometrik şekilde bölünür. Bölümlere ayırma işi, kurşun kalemini hafif bastırarak cetvelle yapılır. Alıştırmalarda bulup beğenilen motiflerden biri ya da birkaçı bu yüzeye uygun aralıklarla serpiştirilir. Fırça izleri yan yana sıralanabileceği gibi, daireler meydana getirebilecek şekilde bir merkez etrafında da toplanabilir. Bu geometrik şekillerin dışında değişik biçimlerde süs resimleri, çiçekler, böcekler de yapılabilir. Çalışmalar ilerledikçe herkes kendine özgü biçimler ve çalışma şekli bulur. Fırçaya değişik iki rengi sürerek bir defada, çok renkli basmak akla gelebilir. Değişik renkli çalışmalarda fırçayı her renk için ayrı ayrı yıkayıp renklerin temiz kalmasına dikkat etmeliyiz.

Patates, turp, havuç, elma baskısı :
Bu baskı türünde patates, yer elması, havuç, turp, soğan gibi sebzeler kalıp olarak kullanılır. Teknikleri hemen hemen birbirine benzer. Bunlardan patates en çok kullanılan ve adı geçen bir sebzedir.

* Patates baskısı için gerekli araç ve gereçler şunlardır:
- Yapacağımız örgeye (motife) uygun büyüklükte düzgün bir patates.
- Ucu sivri, keskin bir bıçak (maket bıçağı)
- Resim kağıdı
- Kopya ve kurşun kalemi
- Sulu boya ve fırçası
- Bir bardak su

Önce yapılacak şekil, bir kağıt üzerine tasarlanır. Bu örge (motif) çiçek, hayvan, eşya ya da geometrik bir şekil olabilir. Yapacağımız şeklin büyüklüğüne uygun olarak patates düzgünce ortadan kesilir. Kesilen yüzey üzerinde hafif bir ıslaklık görülür. Bu ıslaklığı kurutma kağıdı ile almalıdır. Sonra baskısını yapacağımız örge (motif), patatesin kesilen yüzüne kopya kalemi ile çizilir. Daha sonra da basılacak kısımlar kabarık kalacak şekilde maket bıçağı ile patates oyulur. Yüksekte kalan kısımlar sulu boyayı fazla sulandırmadan fırça ile boyanır. Bu boyama, yapılan (motifin) gereğine göre birkaç renkte de olabilir. Patatesin boyalı yüzeyi kağıdın üzerine oynatmadan bastırılır ve kaydırmadan çekilir. Eğer bu baskı türü ile kağıdın tümü süslenecekse, aynı fırça baskısında olduğu gibi basılacak kısımların yeri kurşun kalem ile hafifçe işaretlenir.
Aynı şekilde yer elması, havuç, turp gibi sebzelerden de yararlanmak mümkündür. Soğanla yapılan baskı resimlerinde ise soğanın katları ve doğal yapısı önemlidir. Düzgünce kesilen soğanın yüzeyi kurutma kağıdı ile kurutulup, sulu boyayla da boyanır. Patates baskısında olduğu gibi basılan soğan kalıbı izleri renk dalgaları halinde kağıda aynen geçer.

Yaş sebzelerle yapılan kalıpları hemen kullanmak gerekir. Çünkü kesilen sebzeler çabuk kururlar ve yapılan kalıplar suların çekilmesi nedeniyle büzülüp küçülerek kullanılmaz duruma gelirler. Eğer aynı kalıpla geniş yüzeyler yapmak ya da başka bir zamanda da kullanmak gerekecekse o zaman yaş sebze yerine şişe mantarı ya da lastik yüzeyler kullanılmalıdır.

İplik Baskısı :
Renklerin açıktan koyuya olan değerlerinden yararlanmak ve kağıt üzerinde renk düzenleri elde etmek için yapılan çalışmalardır. iplik baskısı için gerekli olan araç ve gereçler:
- 75-100 cm. uzunluğunda kalınca bir iplik
- Sulu boya ve fırçası
- Resim kağıdı (iki parça)

Çalışma iki kişi ile yapılırsa daha kolay ve daha iyi sonuç elde edilir. Resim kağıdının biri düzgün bir yüzeye konur. Sonra çalışanlardan birinin gerdirerek tuttuğu ipliği, diğeri sulu boya ile boyar. Boyanan ip, resim kağıdı üzerine oynatmadan güzel bir biçimde yayılır. Daha sonra ikinci resim kağıdı iplik arada kalacak şekilde diğerinin üzerine köşe köşeye gelecek biçimde konulur. Bunu yaparken ipliğin ucu dışarıda kalmalıdır. Sonra da kalın kaplı bir kitapla kağıtların üzerine baskı yapılarak iplik, ucundan yavaş yavaş çekilir. iplik tamamen çıktıktan sonra kağıtlar biribirinden ayrılır (Örnek 115).
Aynı çalışmayı birkaç renkle yapmak da mümkündür. Bunun için iplik değişik renklerle kısım kısım boyanır. Ya da ayrı ayrı iplikler ayrı ayrı renklendirilerek kullanılır. Bu şekilde birden fazla renkle yapılan çalışmalarda, her rengi kullanırken fırçayı kesinlikle temizlemeliyiz.

Yaprak Baskısı :
Bitki yapraklarının kalıp olarak kullanılması ile yapılan bir baskı türüdür. Bir yaprağı incelediğimizde alt kısmının damarlı, üst kısmının da düz olduğunu görürüz. Damarlı olan yüzü sulu boya ile boyayıp resim kağıdı üzerine bastırırsak yaprağın şekli aynen çıkar. Bu durumdan yararlanarak yüzey bezemeIeri yapılır. Bol damarlı ve kenarları dilimli olan yapraklarla yapılan baskılar, daha başarılı olur.

Şablon Baskısı :
Karton ya da benzeri kalıplardan yararlanarak yapılan resimlere şablon baskısı denir. Beğenilen bir örgeyi (motifi), resmi, yazıyı çoğaltmak ya da fırça izi bırakmadan boyamak için bu baskı tekniği kullanılır.

* Baskı için gerekli araç ve gereçler:
- İki yüzü parlak katron
- Ucu sivri ve keskin bıçak (maket bıçağı)
- Resim kağıdı
- Guaş boya
- Sünger ya da sert kıllı fırça

Şablon baskılarda başarı sağlamak için kalıbın iyi hazırlanması gerekir. Kalıp olarak seçilen malzeme boyayı çekmemeli ve kuruduğu zaman da kıvrılmamaııdır. Bezir yağı sürülerek kurutulan iki yüzü parlak (bristol) karton, bu şartlara uygundur.

* Şablon baskıda kalıp iki şekilde hazırlanır:
- Hazırlanan resim içi boyanacak biçimde (dişi kalıp).
- Hazırlanan resim dışı boyanacak biçimde (erkek kalıp).

Yukarıda adı geçen kalıplardan hangisi yapılacaksa, önce resmi çizilir. Kalıbın tek parçalı ve dayanıklı olması için resimde şekle uygun bağlantılar yapılmalıdır. Hazırlanan resim, kalıp üzerine kopya edildikten sonra, boyanacak kısımlar keskin çakı ya da maket bıçağı ile oyulup çıkartılır. Daha sonra düzgün bir yüzeye konan resim kağıdı üzerine kalıp toplu iğne ile tesbit edilir. Sert kıllı fırça ya da süngerle çok az sulandırılan guaş boya, seri darbelerle kalıbın boyanacak kısımlarına vurulur. ilk vurulan darbeler fazla boya akıtacağı için, önce gereksiz bir kağıtta deneme yapılmalıdır. Boyama işlemi, boyayı çeşitli tekniklerde püskürtmek yoluyla da yapılabilir.

Linolyum baskısı :
Bu baskı türünde kalıp olarak yer muşambası (Iinolyum) kullanılır. Kalıbın uzun ömürlü oluşu ve saklama kolaylığı bulunuşu nedeniyle diğer baskılardan daha uygundur. Linolyum baskı resimlerinde desen, kompozisyon ve siyah - beyaz etkisi gibi unsurlar çok önemlidir. Onun için bu konularda iyi yetişmeli, bol alıştırmalar yapmalıdır.

* Linolyum baskıda kullanılan araç ve gereçler:
- Yer muşambası (linolyum)
- Linolyum bıçakları (ucu keskin bir çakı)
- Matbaa ya da teksir mürekkebi
- İki adet merdane
- Mürekkebi emen mat baskı kağıdı

* İş sırasına göre baskının yapılışı :
- Baskısı yapılacak resim ana hatlarıyla şeffaf pergament ya da aydınger kağıdına çizilir. Resmin çizgilerinin iki yüzden gözükmesi için bu cins kağıtları kullanma zorunluluğu vardır.
- Linolyum baskısı için kalıp olarak döşemeye serilen orta kalınlıktaki muşambalar kullanılır. Eski, kullanılmış muşambalar çürük ve dayanıksız olduğu için uygun değildir.

Yapacağımız resimden biraz büyük olarak kesilen muşambanın parlak yüzüne önce aydınger kağıdına hazırladığımız resmin modeli ters olarak yerleştirilir. Sonra model ile muşamba arasına konulan karbon kağıdı vasıtasıyla resim kopya edilir. 3. Muşambayı oyarak kalıp haline sokmak için özel linolyum bıçakları ya da ucu keskin çakı, kunduracı bıçağı gibi aletler kullanılır. Bunlardan en uygun olanı, kesici ağızları çeşitli profillerde olan linolyum oyma bıçaklarıdır.

Oyma işini yaparken sol elle muşamba levha istenilen yönde tutularak çalışma kolaylığı sağlanır. Sağ elle de oyma işlemi yapılır. Baskıdan sonra, oyulan kısımların beyaz, oyulmayan kısımların siyah olarak çıkacağı düşünülmelidir. Ara tonlar sık ya da seyrek tarama çizgileriyle sağlanır.
- Oyma işi bittikten sonra sert kıllı bir fırça ile muşamba iyice temizlenir. Böylece kalıp, oyuklarında kalmış olan pürüzler ve muşamba artıklarından temizlenmiş olur.
- Muşamba düz bir yere tespit edilir, daha iyisi aynı büyüklükte temizlenmiş ve zımparalanmış bir tahta takaza yapıştırılır.
- Elde ettiğimiz bu muşamba kalıp üzerine matbaa ya da teksir mürekkebi yaymak için bir cam levha ile merdaneye ihtiyaç vardır. Mürekkep, cam levha üzerine merdane ile yayılır. Merdane üzerindeki mürekkep, muşamba kalıpta gezdirildiğinde çıkıntılı olan kısımlar boyanır. Eğer merdane yoksa bir fırça ile mürekkeplenebilir.
- Baskı için kullanılacak kağıtlar mat olursa daha iyi sonuçlar alınır. Hatta ikinci, üçüncü hamur teksir kağıtları mürekkebi emdiği için baskıyı daha güzel gösterir. Muşamba kalıp üzerine konan kağıdın üzerinden temiz bir merdane geçirildiğinde boyalı kısımlar kağıda aynen geçmiş olur. Bu çalışma tekrarlandıkça istediğimiz sayıda resim elde etmiş oluruz . Linolyum baskıda, her renk için ayrı kalıp hazırlanarak renkli resimler de basılabilir.


İpek Baskısı (Serigrafi) :
En yeni baskı tekniğidir. Şablon baskısına benzer. Serigrafide şablon olarak ince dokulu ipek bir bez kullanılır. Bir kasnak altına gerilmiş bulunan ipek bezin yüzeyinde, resimde basılmıyacak kısımlar kapatıcı bir madde ile örtülür. Kapatıcı madde kuruduktan sonra kasnağın içine boya konur. Cam sileceğine benzer lastikten bir sürgü (ragle) ile boya ipek kalıp üzerinde gezdirilir. Kalıbın deliklerinden geçen mat yağlı boya alttaki yüzeyi boyar. Her renk için ayrı kalıp ve kasnak hazırlanırsa çok renkli resim basma olanağı sağlanır.

Gravür Baskısı :
Çok eski bir baskı tekniğidir. Bu baskıya çukur baskı da denir. Kalıp olarak çinko, bakır gibi metal levhalar kullanılır.

* Gravür baskıda kalıp, iki şekilde hazırlanır :
a) Aynı linolyum baskıda olduğu gibi, metal levhaya doğrudan doğruya çelik uçlarla resim kazınarak yapılır.
b) Metal üzerindeki resmin çizgileri, asitle oyularak yapılır. Bunun için metal levhanın yüzü ısıtılarak asfalt ya da ince bal mumu ile kaplanır. Resim bu yüzeye ince bir uçla kazınarak işlenir. Sonra arka yüzü de asfaltla kaplanıp, bir plastik kapta sulandırılmış nitrik asidi (1 ölçü nitrik asit, 8 ölçü su) içine bırakılır. Asit, kaIıpta kazınmış olan çizgileri yiyerek çukurlaştırır. Daha sonra da kalıptaki asfalt, benzin ya da tinerle temizlenir. Baskı için gerekli olan kalıp, resim kağıdı ıslatılıp nemlendirilirken, bir taraftan da kalıba boya sürülür. Boya bütün yüzeye, oyulan çukurları oldurulacak şekilde tamponlanmalıdır.

* Gravür boyası piyasada satılmaktadır; eğer bulunamazsa şu şekilde sağlanabilir:
Toprak boyası + bezir yağı + haşhaş yağı karışımı.) Sonra kalıbın yüksek kısımlarındaki boya tarlatanla temizlenir. Daha sonra kalıp prese yatırılır, üzerine nemlendirdiğimiz baskı kağıdı ve onun üzerine de keçe konarak presten geçirilir. Presin baskısı ile keçe, kağıdı çukur kısımlara iter, böylece nemli ve emici olan kağıt çukurlardaki boyayı alarak baskı işi tamamlanır.

Batik :
Kumaş ya da bez üzerine bir tür resim yapma tekniğidir.

* Batik Tekniğinin Yapılışı :
Bez üzerine istenilen motif çizilir. Boyanmayacak olan kısımlar sert kıllı fırça yardımı ile eritilmiş bal mumu kapatılır. İçinde bir miktar şapla birlikte eritilmiş kumaş boyası (anilin boyası) içine batırılır. Sonra bezin üzerindeki bal mumu, ütü ile gazete kağıdına emdirilerek ya da terebentin içine batırılarak çıkartılır. İkinci kez bezin hangi kısımları ne renkle boyanacaksa, o kısımlar boş bırakılarak boyanmayacak kısımlar bal mumu ile kapatılır. Gene boyama işlemi yapıldıktan sonra bal mumu eritilir. Resimdeki renkler kadar, aynı işlem tekrarlanır. Boyamada açıktan koyuya doğru bir renk sırası izlenir. Yer yer renkleri üst üste getirerek güzel karışımların meydana gelmesi de sağlanır. Ayrıca boyama sırasında kumaşın kıvrılması ile bal mumu kaplı kısımlar çatlayacağı için buraları da boyanır; böylece bu tekniğe özgü hoş bir görünüm de olur.