Konu: Ömer Hayyam

Ben olmayınca bu güller, bu serviler yok,
Kızıl dudaklar, mis kokulu şarap yok,
Sabahlar,akşamlar, sevinçler, tasalar yok,
Ben düşündükçe var dünya, ben yok o da yok....

Ömer Hayyam imzasını taşıyan bu mısralar, ardındakini aramaya götürüyor bizi... Dile geldiği şartları merak ediyoruz.

Ve Ebul Feth Ömer Bin İbrahim adıyla buluyoruz onu kayıtlarda...
1048’e doğru, Selçukluların Horasan ‘ı ele geçirmelerinden bir süre sonra Nişabur’da doğduğunu öğreniyoruz. Yaşam öyküsü hakkında fazla bilgi bulunmuyor elimizde...
Peki, Kimdir gerçekte Hayyam? Bir yanda devrinin üstadı olma niteliğini kazandıran matematik, cebir ve geometri alanındaki yapıtları, astronomi çalışmaları, hatta Melik adlı yeni bir takvimin hazırlanıp birçok astronomik tablonun ve gözlemin yapılmasına katkısı, felsefi eserleri ...
Öte yanda bilgiyi ve aklı bir kenara atan bakışı...

Kimine göre de iflah olmaz bir ayyaş ve dinsiz (! )...

Bilimsel yönü ve eserleri tartışmasız kabul edilen, ama sıra inançlarına, dünya görüşüne gelince hakkında epeyce zıt anlayışın çarpıştığı bir kişilikle karşı karşıya kalıyoruz. Hemen bir yargıya varmadan önce, onu biraz olsun tanıyabilmek için elimize ulaşan rubailerine daha yakından bakmak sanırım en iyisi...
Kendini en açık anlattığı alan burası çünkü...

Hayyam, dünyaya gelip gitmenin sebebini sorar durmadan kendine bu rubailerde ve yaşamın geçiciliğini, her şeyin hayal oluşunu, bizlerin sırça fanus içinde dönüp duran, geçip giden görüntülerden başka bir şey olmadığımız gerçeğini ta içinde yaşar. Alemi meydana getirdiği söylenen dört unsur, onun aleminde şöyle şekillenir:

Bir suyduk bele düştük, / şehvet ateşiyle dünyaya geldik / ama yel, yarın toprağımızı tozutup gidecek.

Bu yalın gerçeklik karşısında ise bencilliğin, hırsın, tamahın , böbürlenmenin, mal mülk kavgasına girmenin hiçbir anlamı yoktur. Son kaçınılmazdır.

İnsan bastığı toprağı hor görmemeli
Kimbilir hangi güzeldir hangi sevgili
Duvara koyduğun kerpiç yok mu, kerpiç?
Ya bir şah kafasıdır , ya bir vezir eli!

Bundan daha açık nasıl anlatılabilir acaba insanın ölüm karşısındaki durumu!...
Boşuna kederlenmenin, üzülmenin anlamı yoktur. Onun da ucu bucağı yoktur çünkü. Bilginlerin hiçbiri bu karanlığı yarıp geçememiş ve birer masal söyleyerek uyuyakalmışlardır. Böyle bir alemde tek çare, insanı kendinden geçirip varlık yokluk kaygısını silen ve içini tertemiz eden şaraptan içmektir.
Halini şöyle anlatır,

Bir elimizde mushaf bir elimizde kadeh,
Kimi helale yönelmedeyiz, kimi harama
Şu ham olgunlaşmamış kubbenin altında
Ne mutlak kafiriz biz, ne tam Müslüman

İçindeki dalgalanmaya kimi zaman akıldan tam kopamamanın verdiği şüphe ve inkar vadisine uzanan bir bakışla, kimi zaman da “Suç işlememiz senin rahmetinin bezentisidir” diyen sözlerle yanıt arar. İşte bu noktada çoğu kişi, onu sadece ebedilikten umut kesen ve yok olmayı kabullenemediği için şaraba sığınan bir inkarcı gibi görme yanılgısına düşmektedir.

Oysa müsbet bilimin getirdikleriyle donanmış bir aklın sonsuzluk ve hiçlik karşısında duyduğu aczdir belki de ifade edilen... Ayrıca kendini tanıma yolunda olanların yaşadığı telvin adı verilen halden hale girişten de söz edilebilir burada...
Çoğu kez zahitlik kılıfına bürünmüş riyayı, Cenneti mülk edinmeye çalışanları, kaba softaları, başkalarını kınayanları, benliğe, hırsa kapılanları yeren ve birçoğu “şatıh” dairesinde söylenmiş şiirlerdir bunlar.
Yunus’un bu ne küfürdür ki imandan içeri dediği türden bir inkar dan da söz edebiliriz belki...

Devrinin ilimlerinde böylesine yetkin olan bir şahsın tasavvufa yönelmemesi düşünülemez...
Ciltlerce kitaptan daha faydalı olduğunu bildirdiği Silsilet’üt-Tertib adlı risalesinde Hayyam, Allah’ı tanımayı dileyenleri dört grupta toplar. Bunlardan, nakli, akli dellillerle inançları pekiştirmeye çalışan kelamcıları, yalnızca akla dayanan delilleri mantık kanunlarına uygulayıp sonuç çıkaran filozofları, İmamın sözünü hüccet bilip marifete ulaşacaklarını düşünen İsmailileri tutmayıp tasavvufu hepsinden üstün bulduğunu bildirir.

Din yolunu bilmenin şeriat, o yola göre amel etmenin tarikat, Allah razılığını elde etmek için birleştirmenin hakikat olduğunu söyler. Heva ve hevese uymaya şeriat denemeyeceğini, şeriatsiz tarikatın mümkün olmayacağını, riyazattan ise yalnız hayal doğacağını dile getirir. Ona göre “yol erinin yolcuğu kendinden kendinedir.” Arşa ağdığında, arşın bile kendisine “aradığın sende” dediğini bildirir.

Bütün sufiler gibi o da insana büyük bir önem verir. Yıldızlar bile insana serpilmiş yem taneleridir. Dünyayı gösteren kadehin konduğu sandık gönüldedir. İnsandan maksat da marifettir.

Manevi yolculuğunda riyazatı değil aşkı kılavuz edinir. Hayyam ‘a göre “müftüyle şehir vaizinin aşk mahkemesinde dilleri tutulur, Zevalsiz güneş, devlet kuşudur aşk...
Ancak aşk, bülbül gibi ağlayıp feryat etmek değil, sesi bile çıkmadan ölmek yok olmaktır...
Sevgiliyle iki başlı tek bedenli bir pergel gibidir, ama bir yerde birleşeceklerdir elbet ve sen, ben perdenin arkasındadır; o perde kalktığında ne sen ne ben kalacaktır.
Mescidi, medreseleri, kilise ve manastırları dolduranlar cehennemden korkan, cenneti umanlardır. Allah sırlarından haberdar olanlar ise, bu çeşit tohumu gönüllerine ekmezler.”

Melamet yolunun temsilcilerinden olan Kalenderiye anlayışına yakın bulur kendini... "Bu yola düşülüp yüz-göz, gönül kanıyla yıkanmadıkça, aşk davasına girişmenin, varlıktan geçmedikçe gerçeğe ulaşmanın imkanı yoktur."
Artık zahit de sufi de onun karşısındadır. Kendisine dinsiz diyen zahide “ben neysem oyum ama bir de kendini tart, bu sözleri söylemek sana mı düşer?” “Üzüm suyuyla sarhoş olmak, zahitliğe dayanıp mağrur olmaktan üstündür.“ der. Daha önce çaldığı seccadesi eskidiğinden yenisini çalmak için mescide ayak bastığını söylerken de maddi ya da manevi beklentilerle buralara gidenleri eleştirir. Sufiye de “hırka giymişsin ama tanrı yarın senden razı olmazsa ne fayda?” diye çatar. Melametin içine daldıkça kendini kınamak için de vesileler arar. Ama bu kınamanın içinde hürlüğün, riyasız ve menfaatlerden uzak olmanın işaretini de verir gibidir.

Ben ne camiye yararım ne havraya
Bir başka Hamur benimki başka maya
Yoksul, gavur, çirkin ****** gibiyim
Ne din umurumda, ne cennet ne dünya

Onda cezbeye kapılıp coşma, kendini kainatın kıblesi tanıma gibi haller göremeyiz, kusurunu bilse de Allah kereminden umutsuz değildir. Çünkü Tek‘e hiç mi hiç iki dememiştir.
Aşkı kılavuz edinirse de, felsefeyi tümden reddetmez. Bu yüzden Şems-i Tebrizi kendisini kınamıştır .Tasavvuf anlayışı, felsefeye dayanan, akıl dairesinde dönen, hikmetle yoğrulmuş bir anlayıştır. Aklı yermekle beraber, tasavvufun üstünlüğünü bile akılla bulur.
Onun düşünce denizi daima dalgalıdır. Rubaileri incelendiğinde görülecektir ki, zaman zaman şüpheye, inkara uzanmış, hüzne kapılmış, akıl ve bilgiyle tatmin olamayıp her aktığı kabın şeklini ve rengini almış, sonunda tasavvufun üstünlüğünü kabul edip, huzuru teslimiyette bulmuştur.

Doğduğu yer olan Nişabur’da, 1311 yılında vefat ettiğini öğrendiğimiz Hayyam ‘ın vasiyeti de şöyledir:
Ölünce beni şarapla yıkayın, tabutumu asma çubuğundan yapın...

Dünya dediğin bir bakışımızdır bizim
Ceyhun nehri kanlı gözyaşımızdır bizim
Cehennem boşuna dert çektiğimiz günler,
Cennetse gün ettiğimiz günlerdir bizim

diyen biri için uygun bir istek olmalı...
Onun inanılmaz güzellikteki dörtlüğü ile yazıya noktayı koyalım....

Ey kör! Bu yer, bu gök, bu yıldızlar boştur boş!
Bırak onu bunu da gönlünü hoş tut hoş!
Şu durmadan kurulup dağılan evrende
Bir nefestir alacağın, o da boştur boş!

muhabbetçi eline sağlık arkadaşım. o kadar güzel hazırlamışsın ki söyleyecek söz bulamıyorum. Ki ben böyle bir insana bu devirde nasıl bi köşede sızmış ayyaş ataist muamelesi yapıldığını da anlamıyorum. Öyle güzel kavramış ve öyle güzel anlatmış ki gayb alemini ve bu dünyayı. Rubailerde geçenler zaten her müslümanın ilk Kuranı kerimi anlayarak okuduğunda sorduğu şeyler. Ama zaten ulaşacağı yere ulaşmış zaten o yüzden gerek duymamış takkeye cübbeye ))

Biz aşka tapanlarız, müslüman değil;
Cılız karıncalarız, Süleyman değil;
Biz eskiler giyen benzi soluklarız:
Pazarda sırma satan bezirgan değil.

Gerçek eren içinde kir tutmayandır;
Varlığını korkusuzca hiçe sayandır;
Bu topraklar üstünde en temiz kişi
Sağlığında toprak kesilmiş olandır.



Ey can, sana aklı niçin vermiş veren?
Kendini bil, yolunu bul yitip gitmeden.
Baykuş gibi ne gezersin viranelikte,
Yerin akdoğan gibi sultanın emrindeyken?

Rubailer 1-20

1.
Ey özünün sırlarına akıl ermeyen;
Suçumuza, duamıza önem vermeyen;
Günahtan sarhoştum, ama dilekten ayık;
Umudumu rahmetine bağlamışım ben.

2.
Büyükse de isyanım, kötülüklerim,
Yüce Tanrı'dan umut kesmiş değilim;
Bugün sarhoş ve harap ölsem de yarın
Rahmete kavuşur elbet kemiklerim.

3.
Tanrım bir geçim kapısı açıver bana;
Kimseye minnetsiz yaşamak yeter bana;
Şarap içir, öyle kendimden geçir ki beni
Haberim olmasın gelen dertten başıma.

4.
Rahmetin var, günah işlemekten korkmam;
Azığım senden, yolda çaresiz kalmam;
Mahşerde lutfunla ak pak olursa yüzüm
Defterim kara yazılmış olsun, aldırmam.

5.
Derde gama yatkın yüreğime acı;
Bu tutsak cana, garip gönlüme acı;
Bağışla meyhaneye giden ayağımı,
Kızıl kadehi tutan elime acı.

6.
Akıl bu kadehi övdükçe över;
Alnından sevgiyle öptükçe öper;
Zaman Usta'ysa bu canım nesneyi
Hem yapar hem kırıp bin parça eder.

7.
Ey zaman, bilmez misin ettiğin kötülükleri?
Sana düşer azapların, tövbelerin beteri.
Alçakları besler, yoksulları ezer durursun:
Ya bunak bir ihtiyarsın, ya da eşeğin biri.

8.
Her sabah yeni bir gün doğarken,
Bir gün de eksilir ömürden;
Her şafak bir hırsız gibidir
Elinde bir fenerle gelen.

9.
Dünya dediğin bir bakışımızdır bizim;
Ceyhun nehri kanlı göz yaşımızdır bizim;
Cehennem, boşuna dert çektiğimiz günler,
Cennetse gün ettiğimiz günlerdir bizim.

10.
Yaşamanın sırlarını bileydin
Ölümün sırlarını da çözerdin;
Bugün aklın var, bir şey bildiğin yok:
Yarın, akılsız, neyi bileceksin?

11.
İçin temiz olmadıksan sonra
Hacı hoca olmuşsun, kaç para!
Hırka, tespih, post, seccade güzel;
Ama Tanrı kanar mı bunlara?

12.
Var mı dünyada günah işlemeyen söyle:
Yaşanır mı hiç günah işlemeden söyle;
Bana kötü deyip kötülük edeceksen,
Yüce Tanrı, ne farkın kalır benden, söyle.

13.
Felek ne cömert ne aşağılık insanlara!
Han hamam, dolap değirmen, hep onlara.
Kendini satmıyan adama akmek yok:
Sen gel de yuh çekme böylesi dünyaya!

14.
Bilgenin yüreğinde her dilek,
Anka kuşu gibi gizli gerek.
Damla nasıl inci olur denizde:
Sedefler içinde gizlenerek.

15.
Ovada her kızıl lalenin teni
Bir padişahın kanıyla beslendi.
Yerden biten şu mor menekşe yok mu?
Bir güzelin yanağındaki bendi.

16.
Mal mülk düşkünleri rahat yüzü görmezler,
Bin bir derde düşer, canlarından bezerler.
Öyleyken, ne tuhaftır, yine de övünür,
Onlar gibi olmayana adam demezler.

17.
Gül verme istersen, diken yeter bize.
Işık da vermezsen, ateş yeter bize.
Hırka, tekke, post most olasa da olur,
Kilise çanları bile yeter bize.

18.
Beni özene bezene yaratan kim? Sen!
Ne yapacağımı da yazmışın önceden.
Demek günah işleten de sensin bana:
Öyleyse nedir o cennet cehennem?

19.
İnsan bastığı toprağı hor görmemeli:
Kim bilir hangi güzeldir, hangi sevgili.
duvara koyduğun kerpiç yok mu, kerpiç?
Ya bir Şah kafasıdır, ya bir vezir eli!

20.
Hak er geç cimrilerin hakkından gelir;
Cehennem ateşleri onlar içindir.
Ne der, dili inciler saçan Muhammet:
Cömert gavur cimri müslümandan yeğdir.

bir türkolog olarak,ömer hayyam şiir dünyasında,rubailerine itibar ettiğim nadir isimlerdendir.rubaileri kadar özel hayatı da ilgimi çekmektedir.tarihte bilinen ilk terörist&suikastçi olan hasan sabbah'ın en yakın 2 arkadaşından biri olduğunu duymuştum.fakat kendisi bu arkadaşının tersine çok hümanist bir kişiliğe sahiptir.masalsı bir anlatımda ömer hayyam'ı okumak isterseniz sizlere semerkand isimli romanı tavsiye edebilirim...

paylaşım harikulade

mutsuz_peri Nickli Üyeden Alıntı

bir türkolog olarak,ömer hayyam şiir dünyasında,rubailerine itibar ettiğim nadir isimlerdendir.rubaileri kadar özel hayatı da ilgimi çekmektedir.tarihte bilinen ilk terörist&suikastçi olan hasan sabbah'ın en yakın 2 arkadaşından biri olduğunu duymuştum.fakat kendisi bu arkadaşının tersine çok hümanist bir kişiliğe sahiptir.masalsı bir anlatımda ömer hayyam'ı okumak isterseniz sizlere semerkand isimli romanı tavsiye edebilirim...

semerkand cok severk ve bır cırpıda okudugum bır kıtaptı. omer hayyamı cok dha farklı bır bakıs acısıyla tasvır edıyor.. bu arada cıhanı da es gecmemek lazım.. bırbırlerınden ne kadr farklılar fakt ask onları bırlestryr. cıhan oyle bır cıhan kı koca ımparatrlugu perde arkasndan yonetıyor..ben de tavsıye ederım okumanızı..

Ömer HAYYAM (1048-1131)


Asıl adı Giyaseddin Ebu'l Feth Bin İbrahim El Hayyam' dır.18 Mayis 1048'de İranin Nişabur kentinde doğan Ömer Hayyam bir çadırcının oğluydu. Çadırcı anlamına gelen soyadını babasının mesleğinden almistir. Fakat o soyisminin çok ötesinde işlere imza atmıştır. İlgilendiği ilimler:matematik, fizik, astronomi, şiir, tıp, müzik. Horasan'ın yıldızı; İran'ın; Irak'ı Acemi ve Irak'ı Arabi olmak üzere her iki Irak'ın dahisi, feylesofların prensi Ömer!

Daha yaşadığı dönemde İbn-i Sina'dan sonra Doğu'nun yetiştirdiği en büyük bilgin olarak kabul ediliyordu. Tıp, fizik, astronomi, cebir, geometri ve yüksek matematik alanlarında önemli çalışmaları olan Ömer Hayyam için "zamanın bütün bilgilerini bildiği" söylenirdi. O herkesten farklı olarak yaptığı çalışmaların cogunu kaleme almadi, oysa O ismini çokça duyduğumuz teoremlerin isimsiz kahramanıdır. Elde bulunan ender kayıtlara dayanılarak Ömer Hayyam'ın çalışmaları şöyle sıralanabilir:

Yazdığı bilimsel içerikli kitaplar arasında Cebir ve Geometri Üzerine, Fiziksel Bilimler Alanında Bir Özet, Varlıkla İlgili Bilgi Özeti, Oluş ve Görüşler, Bilgelikler Ölçüsü, Akıllar Bahçesi yer alır. En büyük eseri Cebir Risalesi'dir. On bölümden oluşan bu kitabın dört bölümünde kübik denklemleri incelemiş ve bu denklemleri sınıflandırmıştır. Matematik tarihinde ilk kez bu sınıflandırmayı yapan kişidir. O cebiri, " sayısal ve geometrik bilinmeyenlerin belirlenmesini amaçlayan bilim" olarak tanımlardı. Matematik bilgisi ve yeteneği zamanın çok ötesinde olan Ömer Hayyam denklemlerle ilgili başarılı çalışmalar yapmıştir. Nitekim, Hayyam 13 farklı 3. dereceden denklem tanımlamıştır. Denklemleri çoğunlukla geometrik metod kullanarak çözmüştür ve bu çözümler zekice seçilmiş konikler üzerine dayandırılmıştır. Bu kitabında iki koniğin arakesitini kullanarak 3. dereceden her denklem tipi için köklerin bir geometrik çizimi bulunduğunu belirtir ve bu köklerin varlık koşullarını tartışır. Bunun yanısıra Hayyam, binom açılımını da bulmuştur. Binom teoerimini ve bu açılımdaki katsayıları bulan ilk kişi olduğu düşünülmektedir. (Pascal üçgeni diye bildiğimiz şey aslında bir Hayyam üçgenidir )

Bir kitabında da Öklit'in aksiyomlarıyla ilgili çalışmaları toplayan Hayyam, Öklit'in paralellik aksiyomunu başka bir önerme kümesiyle değiştirdi. Bunun sonucunda bugün öklit-dışı geometride kullanılan "geniş, dar ve dik açı hipotezleri" ile ilgili biçimlere ulaştı. Yani öklitdışı geometrinin temellerini atan Hayyam olmuştur. Öklit'in yapıtı üzerine yorumlarında, irrasyonel sayıların da tıpkı rasyonel sayılar gibi kullanılabileceğini kanıtlaması matematik tarihinde bir dönüm noktası oluşturdu. İsfahan'da üç yıl çalışarak kurduğu rasathanede gökyüzünü inceler, bilimsel çalışmalar yapar, hükümdarın özel müneccimi olur, yıldız falına bakardı. Ömer Hayyam kendi doğum tarihini bu kadar net şekilde bir gökbilimci hassasiyetiyle kendisi bulmuştur. 21 Mart 1079 yılında tamamladığı, halk arasında "Ömer Hayyam Takvimi" bugün ise "Celali Takvimi" olarak bilinen takvim için büyük çaba sarf etmiştir. Güneş yılına göre düzenlenen bu takvim 5000 yılda bir gün hata verirken, bugün kullandığımız Gregoryen Takvimi 3330 yılda bir gün hata vermektedir. Eserleri arasında İbn-i Sina'nın Temcid (Yücelme) adlı eserinin yorum ve tercümesi de yer alır.

Öğrenimi tamamlayan Ömer Hayyam kendisine bugünlere kadar uzanacak bir ün kazandıran Cebir Risaliyesi'ni ve Rubaiyat'ı Semerkant'ta kaleme almıştır. Dönemin üç ünlü ismi Nizamülmülk, Hasan Sabbah ve Ömer Hayyam bu şehirde bir araya gelmiştir. Dönemin hakanı Melikşah, adı devlet düzeni anlamına gelen ve bu ada yakışır yaşayan veziri Nizamülmülk'e çok güvenirdi. Ömer Hayyam ile ilk kez Semerkant'ta tanışan Nizam onu İsfahan'a davet eder. Orada buluştuklarında O'na devlet hülyasından bahseder ve bu büyük hayalinin gerçekleşmesi için Hayyam'dan yardım ister. Fakat Hayyam devlet işlerine karışmak istemez ve teklifini geri çevirir. Saray entrikalarından hayatının sonuna kadar uzak kalmayı yeğler.

İlmini genişletmek için zamanın ilim merkezleri olan Semerkand, Buhara, İsfahan'a yolculuklar yapmıştır. 4 Aralık 1131'de doğduğu yer olan Nişabur'da fani dünyaya veda eder.

Gıyaseddin Eb'ul Feth Ömer İbni İbrahim'el Hayyam veya Ömer Hayyam (18 Haziran 1048 - 4 Aralık 1131), İranli şair, filozof, matematikçi ve astronom.

Hayyam Nişabur'ludur. Yaşadığı dönemin ünlü veziri Nizamül-Mülk ve Hasan Sabbah ile aynı medresede zamanın ünlü alimi Muvaffakeddin Abdüllatif ibn el Lübad'tan eğitim görmüş ve hayatı boyunca her ikisi ile de ilişkisini koparmamıştır. Bazı kaynaklar; Hasan Sabbah'ın Rey kentinden olduğu Nizamül-Mülk'ünde yaşca Ömer Hayyam ve Hasan Sabbah'tan büyük olduğunu ve buna dayanarak aynı medresede eğitim görmediklerini belirtmektedir . Ama yine de Ömer Hayyam, Hasan Sabbah ve Nizamül-Mülk'ün ilişki içinde olduklarını inkar etmemektedir.

Bir çok bilim adamınca Batıni, Mutezile anlayışlarına dâhil görülür. Evreni anlamak için, içinde yetiştiği İslam kültüründeki hakim anlayıştan ayrılmış, kendi içinde yaptığı akıl yürütmeleri eşine az rastlanır bir edebi başarı ile dörtlükler halinde dışa aktarmıştır.
Çadırcı anlamına gelen "Hayyam" takma adını babasının çadırcılık yapmasından almıştır. Ayrıca İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde bir semte adını da vermiştir. Tarlabaşı bulvarında Sakızağacı ışıklardan başlayıp, Tepebaşına kadar inen caddenin adıdır.

Hayyam aynı zamanda çok iyi bir matematikçiydi Binom Açılımını ilk kullanan bilim adamıdır.
Hayyam, genelde şiirlerindeki eğlence düşkünlüğünün belirgin olmasından dolayı Rubâileri ile ünlenmiştir.
Geçmişte yaşamış bir çok ünlü kişinin aksine Ömer Hayyam'ın doğum tarihi günü gününe bilinmektedir. Bunun sebebi Ömer Hayyam'ın bir çok konuda olduğu gibi takvim konusunda uzman olması ve kendi doğum tarihini araştırıp gün be gün doğru bulmasına dayanmaktadır.
Hayyam Rûbailerinde ""abarttığı"" şarap ve zevk düşkünlüğü, ve islama aykırı düşüncelerini yansıtması ile zamanında ve daha sonra rûbailerini okuyan geniş çevrelerce dışlanmış, sapkın olarak nitelenmiştir. Dönemin hükümdarları ile aynı yerde oturabilmesi ve uzun ömrünün gösterdiği üzere, kendisini tanıyanlarca ne dışlanan bir sapkın ne de sefil ve zevk düşkünü bir ayyaştır.
Hayyam'ın yaptığı ve Celâleddin Melikşah adına Celâli takvimi dediği takvim Gregoryen takvimi kadar sağlıklı olarak nitelenmiştir.

Pek çok Rûbai ünü sebebiyle Hayyam'ınkilerine karıştırılmıştır, bilinen kadarıyla Rûbailerinin sayısı 158dir. Fakat kendisine maledilenler binin üzerindedir.
Ayrıca Ömer Hayyam için tarihteki ilk bilinen savaş karşıtı eylemci yakıştırması da yapılmaktadır.

Dün özledim de seni coştum birden bire;

Çıktım senin yerin dedikleri göklere.

Bir ses yükseldi ta yukarda, yıldızlardan:

Gafil, dedi; bizde sandığın Tanrı sende!

-----------
Varlığın sırları saklı senden, benden;

Bir düğüm ki ne sen çözebilirsin ne ben.

Bizimki perde arkasında dedi-kodu :

Bir indi mi perde, ne sen kalırsın, ne ben.
-----------------

Yaşamanın sırlarını bileydin

Ölümün sırlarını da çözerdin ;

Bu gün aklın var, bir şey bildiğin yok:

Yarın, akılsız, neyi bileceksin?
-----------
Her sabah yeni bir gün doğarken,

Bir gün de eksilir ömürden;

Her şafak bir hırsız gibidir

Elinde bir fenerle gelen.
---------
Bir yürek ki yanmaz yürek denir mi ona

Sevmek haram yüreğinde ateş olmayana

Bir günü sevgisiz geçirdinse yazık

En boş geçen günün o gündür inan bana