Jump to content
Sign in to follow this  
Melâl

Aizanoi

Recommended Posts

Pausanias’ta geçen kurucu Azan’ın, bir su perisi olan Erato ile Yunanistan’daki Arkadya bölgesinin kralı Arkas’ın oğlu olması ise suyun yanına kurulan Aizanoi’a hoş bir göndermedir. Kentin efsanevi kuruluşunda anlaşılan suyun önemi büyüktür; bir su perisinin oğlu olan Azan kurmuştur Aizanoi’u ve belki de sırf bu yüzden su kenarını seçmiştir, kim bilir…

 

 

Kütahyalı olduğu düşünülen Ezop’un (Aisopos) masallarına da Aizanoi adından ve efsanelerinden uzaklaşarak biraz da arkeolojik verilere göre tarihi Aizanoi Zeus Tapınağı giren kirpi ve tilkinin hikâyesiyle Aizanoi’u anlatmaya başlayarak ezber bozalım. Yerleşimdeki Zeus Tapınağı’nın ilk yönetici -rahibi Euphorbus’un, tapınağa kirpi (eksis) ve tilki (ouanous) kurban edilebileceğini bildirdiği, bu nedenle Aizanoi adının kirpi ve tilki isimlerinin birleşmesinden (eksouanous) türetildiği anlatılır. Sevimli bir kirpi ile akıllı bir tilkinin adını taşıyan bu hayvan dostu kent Aizanoi, günümüzde Kütahya’nın 48 km güneybatısındaki Çavdarhisar ilçesindedir. İstanbul’a yaklaşık 4, Ankara’ya 3, İzmir’e ise 3-3.5 saatlik bir mesafede olup, çok uzağınızda sandığınız ama aslında çok yakınınızdaki sessiz kentlerden biridir. MS 1. yüzyılda yaşamış Strabon’a göre ise (12. 576) Aizanoi, Phrygia Epiktetos’taki Aizanitis’in baş şehri olup, deniz seviyesinden 1085 metre yükseklikte bir plato üzerine ve Rhyndakos Nehri’nin kollarından Penkalas Çayı’nın (Kocaçay) iki yanına konumlandırılmıştır. Yani içinden su geçen ve sırf bu yüzden bile özel olmayı hak eden şehirlerdendir. Yakınındaki mermer ocaklarından alınan mermerlerle anıtsal ölçülerde inşa edilmiş kamusal ve dini yapılara sahip, geçmişinin görkemli ama bir o kadar da yorgun izlerini sessiz, sedasız 21. yüzyıla taşımış bir kent olduğunu da eklemek gerekir bu satırlara… MS 6. yüzyılda yaşamış Byzantionlu Stephanos, Aizanoi adının, Tantalos’un oğlu Aizen’den geldiğini söylemiştir. MS 2. yüzyılda eserini yazmış Pausanias ise (10.32. 3; 8.4.3) kentin Arkas’ın oğlu Azan tarafından kurulduğu bilgisini vermiştir. Pausanias’ta geçen kurucu Azan’ın, bir su perisi olan Erato ile Yunanistan’daki Arkadya bölgesinin kralı Arkas›ın oğlu olması ise suyun yanına kurulan Aizanoi’a hoş bir göndermedir. Kentin efsanevi kuruluşunda anlaşılan suyun önemi büyüktür; bir su perisinin oğlu olan Azan kurmuştur Aizanoi’u ve belki de sırf bu yüzden su kenarını seçmiştir, kim bilir…

ilk kez Orta Paleolitik Döneme yani günümüzden yaklaşık 400.000 yıl öncesine ait olduğu düşünülen taşların tespiti; yerleşimin tarihini hayli erken dönemlere çekmekle birlikte, verilerin detaylı değerlendirilmesinin ardından daha net sonuçlara ulaşılacaktır. Paleolitik Çağdan biraz daha yakın çağlara doğru ilerlendiğinde karşılaşılan bir diğer önemli arkeolojik veri ise Zeus Tapınağı’nın üzerine inşa edildiği tepenin aslında bir höyük olması gerçeğidir. Aizanoilular Roma Döneminde Zeus Tapınağı’nın ve Dor sütunlu avlunun inşası için prehistorik höyüğü, kısmen tahrip etmiştir. Burada yapılan kazılarda Tunç Çağına ait, zemini kerpiç ve çakıldan oluşturulmuş, şevli duvarlara sahip iki mekân tespit edilmiştir. Mekânlar, Roma Dönemi Zeus Tapınağı’nın yekpare mermer sütunları karşısında hayli mütevazı kalmakla birlikte, Aizanoi’un çok daha erken dönemlerine ait yerleşim izlerini göstermesi bakımından son derece önemlidir. Tespit edilen botanik artıklarının laboratuvarda incelenmesiyle mekânlar MÖ 2900 ve 2600 yılları arasına tarihlendirilmiş ve günlük yaşamın dışında, daha merkezi donanıma sahip oldukları önerilmiştir. Aizanoi adının daha fazla duyulmaya başladığı ve arkeolojik verilerin giderek arttığı dönem ise Hellenistik’tir. Bu dönemde Aizanoi, Attaloslar ile Bithynia krallıkları arasında sürekli el değiştiren dini bir yerleşim konumunda olup, ilk kez, I. Attalos, MÖ 216-213 arasında zapt etmiş, MÖ 197 yılında ise Bithynia Kralı I. Prusias tarafından krallığına dahil edilmiştir. Aradan 9 yıl geçmiş ve bu sefer Pergamon ile Roma arasında yapılan Apameia Barışı (MÖ 188) ile Aizanoi, yeniden Attaloslar Krallığı’na geçmiştir. MÖ 133 yılında ise Attaloslar’ın öngörülü kralı III. Attalos’un vasiyeti ile Pergamon toprakları Roma’ya verilmiş, doğal olarak Aizanoi’da da Roma hegemonyası başlamıştır. İlk sikkelerini MÖ 133 yılından sonra basan Aizanoi’un kendi sikkelerini darp etmesi ise bir polis konumuna geldiğini gösteren işaretlerden biri olarak değerlendirilebilir. Kamu binalarının yapımı ve kentsel altyapı oluşumu ise Erken İmparatorluk Döneminde başlamıştır. Aizanoi’un Hellenistik ve Erken Roma Devri yerleşim evrelerine dair buluntulara bakıldığında; 1998 yılında Zeus tapınak alanının güney köşesindeki moloz tabakadan bulunmuş ve şimdi Kütahya Müzesinde sergilenen özenli işlenmiş Hellenistik baş, Aizanoi’daki Hellenistik yaşam kültürünün kazısı başlatılan kuzey nekropoliste Geç Hellenistik ve Erken Roma dönemlerine ait çok sayıda buluntunun gelmesi ise Aizanoi’da Geç Hellenistik Döneme ait bilginin artmasını sağlamıştır.

 

Yazı : Elif Genç

 

19422f488a2859ee912ac612e3bb9d94d0ff1446300693_w500.jpg

 

1942587643a84f4a83c49e474a4a9e7e03c81446300792_w500.jpg

 

1942db268d3b13fe5773ae7e613c25b4670a1446300826_w500.jpg

Share this post


Link to post
Share on other sites

Join the conversation

You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.

Guest
Reply to this topic...

×   Pasted as rich text.   Paste as plain text instead

  Only 75 emoji are allowed.

×   Your link has been automatically embedded.   Display as a link instead

×   Your previous content has been restored.   Clear editor

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

Sign in to follow this  

×
×
  • Create New...