Jump to content
Renan

Zübeyde Fitnat Hanım

Recommended Posts

Divan şiiri tarzında yazan en başarılı kadın şairlerimizden biri Zübeyde Fitnat Hanım İstanbul'da doğmuş fakat doğum tarihi bilinmemektedir. 1723/24 tarihinde doğmuş olan kardeşi Mehmet Şerif'ten küçük olması itibariyle ondan sonra doğduğu kuvvetle muhtemeldir.Zübeyde Fitnat'ın çok uzun süre yaşadığını, III. Ahmed dönemini görüp Lale Devri'ni idrak ettiğini öne sürenler de vardır. Anne ve baba tarafından sülalesi o devirde tam beş şeyhülislam çıkaran bir ailedir.

 

Babası I. Mahmut dönemi Şeyhülislamlarından Lehcetü'l-Lugat (Türkçe'den Arapça ve Farsçaya lugat) , musıkişinaslar tezkiresi yazarı ve divan sahibi olan Mehmed Esad Efendi'dir. Yüksek kültüre sahip bir ailenin içinde yetişmiş olması ve baba, dede, amca ve ağabeyinin de şair olmalarının etkisi ile küçük yaşlardan itibaren şiirle içiçe bir yaşam sürmüştür.

 

Kaynaklardaki bilgilere göre oldukça safdil, ilim ve irfandan yoksun bir zat olan III. Selim devrinin Rumeli Kazaskerlerinden Derviş Mehmet Efendi ile olan evliliği O'na mutluluk getirmemiştir.

 

Koca Ragıp Paşa ile hissi bir bağı olduğunu söyleyenler olsa da bu herhangi bir belgeye dayanmamaktadır. Fakat Koca Ragıp Paşa'nın şair ve alimlerle olan sohbet meclislerine katıldığı kaynaklarda yazılıdır. Fitnat Hanım'ın Ragıp Paşa ve şair Haşmet ile aralarında geçen bazı diyaloglar onun hazır cevap ve kıvrak zeka sahibi bir şahsiyet olduğunu göstermektedir.

 

Fitnat Hanım yaklaşan Kurban Bayramı için Bayezid camii önünde kurbanlık aramaktadır. Ve şair Haşmet ile karşılaşır.

 

Haşmet: Niçin geziyorsunuz burada?

Fitnat Hanım: Kurban alacağım.

Haşmet: Bu kulunuzu kurban ediniz.

Haşmet'in ifadesindeki manayı farkeden Fitnat: Senin boynuzunda kusur var. Seni kurban etmek caiz değil; der.

 

Fitnat Hanım divan sahibi olan kadın şairlerimizdendir. Şiirlerinde genelde Nabi ve Nedim olmak üzere iki tarz göze çarpar. Kaynaklar onun şiirindeki akıcılık, dilindeki sadelik ve biçimindeki kusursuzluk konusunda hemfikir görüştedirler. Divan şiirindeki gelmiş geçmiş kadın şairler içinde nazma hakimiyet, ifadedeki kuvvet ve pürüzsüzlük onu diğerlerinden üstün kılan meziyetidir.

 

Divanındaki gazel şeklindeki nazireler 52 adettir. Bunların yazılışı; babası, kardeşi, Ragıp Paşa, Haşmet, Şeyhülislam Çelebizade Asım, Nabi, Nedim ve Raşide kadar uzanır.

Evinin yanması nedeniyle hasbihal tarzında yazdığı mesnevinin dışında divan şiirinin soyut dünyası içinde kalmayı tercih etmiştir.

 

Bazı şiirleri XIX. yüzyılın başından itibaren batı dillerine çevrilmiş, gazellerinden ikisi bestelenmiştir. (aferin erbab-ı aşkın kuvvet-i bazusuna, güller kızarır şerm ile ol gonce gülünce)

 

Eserlerinden örnekler:

 

ŞARKI

Beni derdinle yeter zâr etdin

Yok mu insâfın a zalim söyle

Çeşm-i mestin gibi bîmâr etdin

Yok mu insâfın a zalim söyle

Ruhların taze gülü handandır

Leblerin derd-i dile dermandır

Sühanın mürde-i aşka candır

Yok mu insâfın a zalim söyle

Âşık-ı zâre cefâ kârındır

Öldüren gamze-i hunharındır

Eden ihyâ yine güftarındır

Yok mu insâfın a zalim söyle

Ey Sehi-kamer ü şîrin-güftâr

Bülbül-i vird-i ruhun gerçi hezâr

Var mıdır bencileyin âşık-ı zâr

Yok mu insâfın a zalim söyle

 

GAZEL

Neşve-i cam-ı muhabbetle gönül cuş eyler

Çekilen der ü gamı cümle feramuş eyler

Kıl hazer alma sakın aşık-ı zarın ahın

Seni bir şuh-ı sitemkara felek dun eyler

Bir nigehle komadı derdimi takrire mecal

Çeşm-i mestin nice guyaları hamuş eyler

Hale-i mah gibi sineye çekmiş mihri

Bezm-i vuslatta o kim yari deraguş eyler

Sen hem gülşen-i hüsnünde figan et cü hezar

Fıtnata derd-i dilin belki o gül guş eyler

 

1780 tarihinde İstanbul'da vefat eden Fitnat Hanım'ın mezarı Eyüp Sultan semtinde Hazreti Halid türbesi haziresindedir.

Link to post
Share on other sites

Join the conversation

You can post now and register later. If you have an account, sign in now to post with your account.

Guest
Reply to this topic...

×   Pasted as rich text.   Paste as plain text instead

  Only 75 emoji are allowed.

×   Your link has been automatically embedded.   Display as a link instead

×   Your previous content has been restored.   Clear editor

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.


×
×
  • Create New...