Jump to content

Anadolu Ajansı Tarihçesi..


SimqEE
 Paylaş

Önerilen Mesajlar

Kuruluşundan Büğüne Anodolu Ajansı

 

Anadolu Ajansının tarihi, Türkiye Cumhuriyetinin tarihi ile adeta özdeştir. Öyle ki, Türkiye Büyük Millet Meclisi açılmadan 17 gün önce 6 Nisan 1920'de kurulan Anadolu Ajansı, devleti kuran bu kurumun çıkardığı ilk yasaları duyurdu; Milli Mücadelenin ve Kurtuluş Savaşının her aşamasına, Cumhuriyet devrimlerine tanıklık etti.

 

Anadolu Ajansı, Atatürk adı ile de adeta özdeştir. Anadolu Ajansı muhabirleri, kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün her çalışmasında yanında oldular; yurt gezilerini izlediler, halka seslenişini, gösterdiği hedefleri, en iyi biçimde duyurdular; haberleriyle Atatürk'ün gerçekleştirdiği devrimlerinin kök salması için, çaba gösterdiler. AA muhabirlerinin yazdıkları haberler, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti konularında hazırlanan kronolojilerde yer aldı; Atatürk'ün söylev ve demeçleri ile ilgili eserlerde, Atatürk'ün yurt gezilerini anlatan kitaplarda, tarih ve anı kitaplarında Anadolu Ajansının haberlerinden sıkça yararlanıldı. AA muhabirleri, Atatürk'ün, Türkiye Cumhuriyeti ve halkı için gerçekleştirdiği her güzel şeyde yaşadığı sevince, mutluluğuna tanıklık ettiler; hastalığında, O'nun sağlığına ilişkin haberleri duyururken hüzünlendiler. Atatürk'ün ölümünde ise vatandaşlara da dağıtılan ve onların gözyaşları içinde okudukları hükümetin Resmi Tebliğinin yer aldığı bülteni yazmanın acısını içlerinde hissettiler.

Anadolu Ajansının tarihi, Türk Basın Tarihi, Türk Edebiyatı Tarihi için de önem taşımaktadır. Türk basınının gelişmesine öncülük eden Yunus Nadi Abalıoğlu, Ruşen Eşref Ünaydın, Falih Rıfkı Atay gibi kalemler, Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu gibi Türk Edebiyatının önemli yazarları ve araştırmacıları ve daha niceleri, Anadolu Ajansının kuruluşundan itibaren kurumda görev aldılar, onun gelişmesi için uğraş verdiler.

Anadolu Ajansı, Türk dış politikasının, Türkiye'nin sosyal, ekonomik ve günlük yaşamının da tanığıdır. O yüzden AA'nın haberleri ve fotoğrafları, bütün araştırmacılar için birinci elden kaynak niteliğini taşımaktadır.

benim_naciz_vucudum.jpg

 

 

 

AA'dan Önce

 

 

Anadolu Ajansı, Milli Mücadelenin başlarında, girişilen milli davanın sesinin her yana duyurulmasına yönelik doğru ve yansız haberciliğe duyulan büyük ihtiyaçtan ortaya çıktı.

Anadolu Ajansı kurulmadan önce; Birinci Dünya Savaşından yenik çıkmış, 30 Ekim 1918de ağır koşullar içeren Mondros Mütarekesini imzalamış Osmanlı İmparatorluğu merkezinde, Türkiye-Havas Reuter ajansı çalışmalarını sürdürmekteydi. Mondros Mütarekesinin ardından İstanbulu fiilen işgal eden Müttefikler ile Damat Ferit Paşa Hükümeti arasında varılan uzlaşma gereğince yabancılara haber imtiyazı verilerek kurulan Türkiye-Havas Reuter ajansının yayınladığı haberler, Türkiyenin çıkarlarına değildi. Mustafa Kemal Paşa da bu ajansın uydurma, karışıklık çıkarmaya ve zihinleri bulandırmaya yönelik haberlerinden rahatsızlık duymaktaydı.

İzmirin 15 Mayıs 1919da Yunanlılar tarafından işgalinden dört gün sonra 19 Mayısta Samsun'a çıkarak Milli Mücadelenin meşalesini tutuşturan Mustafa Kemal Paşa,Anadoluda giriştiği kurtuluş hareketinin sesini duyurmak amacıyla çeşitli girişimlerde bulundu.

 

AA'nın kuruluşundan önce, 4-11 Eylül 1919 tarihlerinde toplanan Sivas Kongresinde alınan kararların duyurulması amacıyla adını kendi koyduğu İradei Milliye gazetesinin 14 Eylül 1919 da yayınlanmasını sağlayan Mustafa Kemal, 27 Aralık 1919 da Ankara'ya gelişinden hemen sonra, ilk işlerden biri olarak gazete konusuna el attı ve 10 Ocak 1920'de yayın hayatına başlamasına öncülük ettiği Hakimiyeti Milliye gazetesinin de adını koydu.

 

 

AA Kuruluyor

 

 

İstanbul'un 16 Mart 1920'de resmen işgali ve Meclisi Mebusanın kapanması üzerine Mustafa Kemal Paşa, Ankara'da toplanacak Meclis için seçim yapılmasını bir yazı ile 19 Martta illere, komutanlıklara bildirdi. Artık İstanbul'da kalınamayacağını gören bazı aydınlar da bir süredir Milli Mücadeleye katılmanın yollarını aramaktaydı. Bu gelişme, Anadolu Ajansı'nın kuruluşunu da sağlayacaktı.

Ankara'ya doğru yola çıkan iki ayrı kafilede yer alan Yeni Gün gazetesinin sahibi Yunus Nadi (Abalıoğlu) ile gazeteci yazar Halide Edip (Adıvar), 31 Mart'ta Geyve'de buluştular. Trenle yollarına devam eden millici iki aydın, Geyve-Akhisar (şimdiki adıyla Pamukova) istasyonundaki mola sırasında Ankaraya gider gitmez ilk iş olarak bir ajans teşkilatı kurulmasının gerekliliğini görüştüler. Yunus Nadi ve Halide Edip, ajansın adını konuşurlarken; Türk, Ankara,Anadolu seçenekleri arasından Anadolu Ajansı'nda karar kıldılar.

 

 

 

Anadolu Ajansı ismine nasıl karar verildi?

 

Yunus Nadi anılarında, Halide Edip ile istasyondaki mola sırasında aralarında geçen konuşmayı şöyle anlatıyor:

Mart 31, sene 920. Geyve'ye muvasalatımızın dördüncü günü ve üçüncü sabahıdır. Bugün Ankara'ya doğru yolumuza devam edeceğiz, çünkü beklediğimiz Halide Edib hanım kafilesi dün akşam üstü Geyveye geldiler.

Halide Edib hanım ile ancak Akhisar istasyonundaki bir mola sırasında ayak üstü biraz görüşebildim.

Bu konuşma sırasında Halide Edip, Anadolunun haklı davasını bütün dünyaya anlatabilmek amacıyla bir ajans teşkilatı kurma önerisinde bulunur:

... gider gitmez bir ajans teşkilatı kuralım, o vasıta ile dahile ve harice söyleriz.

- Birinci şart hanımefendi. Sonra tabii bunun teferruatı gelir; mesela ilk merhalede neşriyat, ki başlı başına teşkilata ihtiyaç gösterir. Sonra propagandanın envaı...

- Tabii sıra ile hepsi yapılır. Fakat benim fikrimce ilk iş ajans olmalıdır. Hatta isterseniz adını burada koyuverelim: Mesela Türk Ajansı, mesela Ankara Ajansı, mesela Anadolu Ajansı... daha da bulunabilir.

- Bana (Anadolu Ajansı) en iyi bir isim gibi görünüyor.

- Bana da öyle. Değil mi, evvela kendini ve mümkünse bütün vatanı kurtaracak olan Anadoludur. O halde kararımızı vermiş olalım: Anadolu Ajansı...

- Evet Anadolu Ajansı hanımefendi...

 

 

Ateş Altında Haber Yolculuğu

 

Anadolu Ajansının ateş altındaki haber yolculuğu da Yunus Nadi ile Halide Edip'in, Geyve'nin Akhisar kazası istasyonunda yaptıkları, işte bu konuşmayla başladı.

 

AAnin_kuruldugu_oda_01.jpg

 

Kafile Ankara'ya 1 Nisan 1920�de ulaştı. Yunus Nadi'nin ifadesiyle 4 veya 5 Nisan akşamı Mustafa Kemal Paşanın karargahı ''Ziraat Mektebi''nde (şimdi Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü), yemekten sonra Anadolu Ajansının kurulması gündeme getirildi.

 

 

 

Tarihi Genelge

 

Bu toplantının sabahı ise 6 Nisan 1920'de Anadolu Ajansının kuruluşu gerçekleştirildi. Mustafa Kemal, Anadolu Ajansının kuruluşunu duyurmak için hemen harekete geçti. Mustafa Kemal Paşa, Heyeti Temsiliye adına bu çalışmaları bizzat yapmakla, hem Anadolu Ajansının üstleneceği işleve verdiği önemi göstermekte hem de daha başından ona etkinlik kazandırmayı amaçlamaktaydı. Mustafa Kemal, Milli Mücadelenin ateşini tutuşturduğu bütün yurda; askeri ve sivil makamlara gönderdiği tarihi genelge ile Anadolu Ajansının kuruluşunu duyurmakla kalmadı; girişilen mücadelenin iç ve dış kamuoyuna duyurulmasının önemine de işaret etti.

Anadolu Ajansının kurulduğuna ilişkin tarihi genelgenin ulaştırıldığı sivil merkezlerden biri de Sivas Kadınlar Cemiyeti'ydi. Günümüz Türkçesiyle bu telgraf şöyle:

 

:

Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Derneği

Temsilciler Kurulu adına

M U S T A F A K E M A L

 

Anadolu Ajansının Kurulduğu

(8.4.1920)

 

Sivas Kadınlar Derneğine

Gönderilen genelge telgrafı

 

Ankara: Tarihsiz. Alındığı yer: Yozgat:

Sivas Kadınlar Derneğine

 

İslamın canevi olan Osmanlı Saltanatı merkezinin düşman işgaline geçmesi, bütün ülke ve ulusumuzun en büyük tehliaaale karşılaşması sonucu olarak bütün Rumeli ve Anadolunun giriştiği ulusal ve kutsal savaşım sırasında, Müslüman kişilerin iç ve dış en doğru havadis ile aydınlanmalarının zorunlu bir gereksinme olduğu önemle göz önüne alınmış, bunun sonucu, burada en yetkili kişilerden oluşan bir özel kurul yönetiminde, (Anadolu Ajansı) adı altında bir kurum kurulmuştur. Anadolu Ajansının en hızlı araçlarla vereceği havadis ve bilgi aslında, Temsilciler Kurulumuzun belgeli ve asıl kaynaklarının sonucu olacağı için, bu ajans bildirimlerinin oraca ve özellikle Müdafaa i Hukuk örgütümüzce dahi seçilecek caddelere ve toplanılacak yerlere asılması, dağıtımı, dahası bucak ve köylere dek ulaştırılması yolunda, olabildiğince çok yayınlanabilmesi için ivedili düzenlemeler

yapılması, sonucundan da bilgi verilmesi önemle rica olunur. 8.4.36 (20)

Temsilciler Kurulu adına

MUSTAFA KEMAL

 

 

 

Mustafa Kemal Paşanın genelgesi dikkatle okununca, görülüyor ki, yalnızca havadis değil, en doğru havadis üzerinde durulmaktadır. Mustafa Kemal Paşanın, Anadolu Ajansının en hızlı araçlarla vereceği havadis derken altını çizdiği konu, haber ajanslarının uyması gereken evrensel ilkelerin başında gelir: Bunlar, haber ajanslarının doğru,tam ve objektif haberleri, hızlı biçimde iletme zorunluluğudur. Ve zaman içinde; Anadolu Ajansının, kuruluşundaki bu ilkelerden hiç ayrılmadığı görülecektir.

 

kurucular.jpg

 

 

 

 

Anadolu Ajansı Çalışmalarına Başlıyor

 

 

Kuruluşu tüm yurda duyurulan Anadolu Ajansı, bir süre Halide Edip'in de sözünü ettiği Mustafa Kemal Paşanın karargahı konumundaki; şimdi Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü olan Ziraat Mektebinde ayrılan bir odada çalışmalarını yürüttü. Yunus Nadi de Ajansın ilk çalışmalarını anlatırken, Hakimiyeti Milliye'ye yeni bir ruh ve şekil vermeye çalıştığından söz ettikten sonra, Ajansın ilk günlerinde yapılanları şöyle anlatıyor:

Aynı zamanda Halide Edip hanımla Anadolu Ajansının servislerini yapmağa başladık. O sene Ankara'nın kırk ikindi yağmurları kesretle yağıyor ve adeta bazen kış manzarası verdiği oluyordu. Ajans için Paşanın karargahı olan Ziraat Mektebinde bir oda olarak merkez ittihaz ettik. Her gün oraya çıkıyorum ve Halide hanımla çalışıyoruz. Bu işte çok geçmeden İstanbul mebusu Ali Rıza beyde bize iltihak etti.

AJANS'IN İLK GÜNLERİ

 

Halide Edip de Ankaraya geldiğinin beşinci günü Karargahta, dar ve uzun odalardan birinin kendisine ayrıldığını anlatıyor. Buranın eşyası, dosya rafları, sandalye, iki masa ve eski bir yazı makinesinden ibarettir. Halide Edip, Anadolu Ajansının ilk bürosu sayılabilecek bu odada, daha önce sözünü ettiği İngilizce gazetelerin siyasete ilişkin kısımlarını tercüme ediyor, Mustafa Kemal Paşanın katibi Hayati Beyin getirdiği telgraflar arasından Anadolu Ajansı veya Hakimiyeti Milliye gazetesi için gerekli parçaları kesiyor, bundan başka da Mustafa Kemal'in diğer haberleşmelerine ilişkin yazıları hazırlıyordu. Bu işlerde Halide Edip'e, Afganistandan gelmiş, Abdurrahman adında, bir parmağıyla, fakat başarıyla yazı makinesi kullanabilen genç bir Afgan yardım ediyordu7.

Ajans, Ziraat Mektebinden sonra, Ulus'ta Öğretmen Okulu binasının bodrum katında çalışmalarını yürüttü ve çalışmalarını birkaç yer değiştirerek sürdürdükten sonra da akıbeti bilinmeyen Samanpazarı'ndaki iki katlı binaya taşındı.

 

bulten_birinci_sayfa.jpg

 

 

İlk Haberler

 

 

AA'nın iç ve dış dünya haberleri, 12 Nisan 1920'den itibaren, Mustafa Kemal'in, Halide Edip'e Osmanlı Bankasından temin edeceğini vaat ettiği daktilo makinesiyle yazılarak, Anadolu Ajansı Tebligatı başlığı altında kamuoyuna duyuruldu. Anadolu Ajansının görevine başladığını duyurduğu ve ilk haberlerin yer aldığı, Anadolu Halkına Çağrı niteliği taşıyan 12 Nisan 1920 tarihli yayının ilk paragrafı şöyleydi:

 

:

Anadolu Ajansı

 

 

Devlet Merkezimizin düşman işgali altına geçmesi üzerine Anadolu ve Rumelinin Müdafaa-i Hukuk azim ve kararlılığı içinde yiğitçe harekete geçtiği şu sıralarda din ve vatan kardeşlerimizin en doğru haber ve bilgiler alabilmelerini sağlamak için kurulan Anadolu Ajansı bugünden itibaren göreve başlıyor. Bugün alınan haber ve bilgilerin oralarda da mümkün olduğu kadar fazla kimse tarafından okunup bilinmesi gereğini arz ve açıklamağa yer yoktur. Bu amaçla oralarda dahi özel örgütler meydana getirerek her gün vereceğimiz bilgilerin telgrafhane kapılarında siyah levhalar üzerine yazılması ve yeterli araç olan yerlerde basılması, yayınlanması ve dağıtılması, nahiyelere ve hatta köylere kadar gönderilmesi hususlarının yerine getirilmesini hepinizin vatan ve millet sevgisinden ve yardımlarından rica ederiz. Bu başlangıçtan sonra, bugünkü son bilgiler aşağıdadır: (...)12 Nisan 1920

 

 

 

 

 

TEKELİ, Safa: Atatürk ve Anadolu Ajansı

Yorum bağlantısı
Diğer sitelerde paylaş

Sohbete katıl

Şimdi mesaj yollayabilir ve daha sonra kayıt olabilirsiniz. Hesabınız varsa, şimdi giriş yaparak hesabınızla gönderebilirsiniz.

Misafir
Bu konuyu yanıtla...

×   Farklı formatta bir yazı yapıştırdınız.   Lütfen formatı silmek için buraya tıklayınız

  Only 75 emoji are allowed.

×   Bağlantınız otomatik olarak gömülü hale getirilmiştir..   Bunun yerine bağlantı şeklinde gösterilsin mi?

×   Önceki içeriğiniz geri yüklendi.   Düzenleyiciyi temizle

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

 Paylaş

×
×
  • Yeni Oluştur...