Jump to content

Beylikler Devri Halı Sanatı


İη¢ιѕєℓ

Önerilen Mesajlar

İη¢ιѕєℓ

HALI SANATI

 

 

14.-15. yüzyıl Beylikler devri halıları konusundaki bilgilerimiz ve örneklerimiz azdır. Bu halılar 13. yüzyıl Selçuklu halı sanatı geleneğinin etkisindedir. 14. yüzyılda Anadolu’yu gezen İbnî Batuta Seyahatnamesinde Anadolu halılarını övmüş ve Çeşitli ülkelere ihraç edildiklerini belirtmiştir. Bunlar “Türk Düğümü” veya “Gördes Düğümü” adını alan çift düğümlü, halis yün halılardır. Ana renkler kırmızı ve mavi tonları, sarı, krem, lâcivert, kahverengi ve az miktarda yeşildir.

 

 

Beylikler devri halılarının soyut hayvan figürleriyle bezenmiş olanları “hayvan figürlü halılar” olarak ün yapmış ve uzantıları Osmanlı devri Kafkas ve Bergama halılarında görülmüştür. Hayvan figürlü halılar. Bu halı resimlerinde çok soyut ve geometrik şekiller halinde hayvan figürleri yer alır. Büyük taban halıları veya daha küçük seccade boyu halılar görülür.

 

 

Arka arkaya sıralanan büyük karelerin içinde yer alan sekizgen veya altıgen büyük rozetler kartal, çift başlı kartal, horoz, geyik, ejder, zümrütlü anka ve hayat ağacı etrafında çift kuş figürleri ile doldurulmuştur. Hayvanlı halıların suları Selçuklu halılarında olduğu gibi kufi yazı kökenli veya örgü desenlidir. Sadece geometrik desenlerle süslenmiş olan halılar vardır.

 

 

15. yüzyıl sonuna doğru Anadolu hayvanlı halıları batılı ressamların tablolarında kaybolur ve yerlerini geometrik şekilli taban halıları alır. Geometrik formlar, sekizgen ve baklava dizilerinin oluşturduğu kompozisyonlar yaygınlaşır. Bu tip halıların bir kısmı 15. yüzyılda Alman Ressamı hans Holbein’in tablolarında görüldüğünden genel olarak “Holbein” halıları olarak isimlendirilmişlerdir.

 

 

Holbein tipi halıların Uşak ve Bergama çevresinde dokundukları kabul edilmektedir. Malzemeleri saf yündür ve Türk düğümü ile dokunmuşlardır. Zemin mavi veya kırmızıdır. Desenler mavi, kırmızı, sarı, kahverengiyle işlenmiştir.

 

 

Holbein halıları sanat tarihçileri tarafından dört tipe ayrılmıştır. Birinci grup kenarları düğümlü sekizgenlerden ve kaydırılmış eksen üzerinde yer alan içleri geometrik motiflerle süslü dörtgenlerden oluşur. Bu halıların kenar bordürlerinde kırmızı üzerine beyazla örgülü kufî yazılar, lâcivert zemin üzerine kartuşlar içinde çiçek motifleri işlenmiştir.

 

 

İkinci grup halılarda zemin, kırmızı üzerine uçuk sarıyla bitkisel desenlerin geometrikleşmiş bir şemaya örüldüğü haçvari kompozisyonlarla doldurulmuştur. Kenar bordürleri yine örgülü kufî yazılardan ve bitkisel desenlerden oluşur.

 

 

Üçüncü grup halılarda zemin iki, üç, bazen de dört eşit kareye bölünür. Kare içlerine yıldız rozetler, bitkisel desenler veya stilize hayvan figürleriyle doldurulmuş, sekizgenler yerleştirilmiştir. Dış bordürler çoğunlukla örgülü kufî yazılardan oluşur. Bu halılarda mavi, kırmızı tonları, kahverengi hakimdir. Bugün halen Bergama çevresinde benzer halılar dokunmakta olduğundan 14.15. yüzyıllarda da bu yörede yapıldıkları sanılmaktadır.

 

 

Dördüncü grup Holbein halıları üçüncü grubun çeşitlemesidir. Karelerin altında ve üzerinde, bazen iki kare arasında daha küçük kareler yer alır. Iç dolgular, kenar bordürleri, renkler üçüncü grubun özelliklerini sürdürür.

 

 

Erken Osmanlı halıları olarak isimlendirebileceğimiz bu halılar klasik Osmanlı halılarının hazırlayıcısı olmuştur (Öney, 1989: 51s).

İleti bağlantısı
Diğer sitelerde paylaş

Sohbete katıl

Şimdi mesaj yollayabilir ve daha sonra kayıt olabilirsiniz. Hesabınız varsa, şimdi giriş yaparak hesabınızla gönderebilirsiniz.

Misafir
Bu konuyu yanıtla...

×   Farklı formatta bir yazı yapıştırdınız.   Lütfen formatı silmek için buraya tıklayınız

  Only 75 emoji are allowed.

×   Bağlantınız otomatik olarak gömülü hale getirilmiştir..   Bunun yerine bağlantı şeklinde gösterilsin mi?

×   Önceki içeriğiniz geri yüklendi.   Düzenleyiciyi temizle

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

×
×
  • Yeni Oluştur...