Jump to content

Ekonomi Sözlüğü...


Renan

Önerilen Mesajlar

Ekonomi Sözlüğü

 

A

 

 

A Tipi Yatırım Fonu/ Ortaklığı

Fon içtüzüklerinde / esas sözleşmelerinde asgari sınırları belirtilmek kaydıyla, portföy değerinin en az % 25’ini devamlı olarak mevzuata göre özelleştirme kapsamına alınan kamu iktisadi teşebbüsleri dahil Türkiye’de kurulmuş ortaklıkların hisse senetlerdir

 

AACB (African Association of Central Banks)

Afrika Merkez Bankaları Birliği Afrika ülkeleri arasında para, bankacılık, maliye alanlarında işbirliğini geliştirmek amacıyla 1968'de oluşturulmuş bir kuruluştur Birlik, Afrika merkez bankalarına ve finans kuruluşlarına ödeme politikalarının ve mali anlaşmaların oluşturulmasında yardımcı olmakta, ihracat finansmanı, bölge içi ödemeler sistemi konularında bilgi toplamakta ve aktarmaktadır

 

AB (Aktielbolaget)

Limited şirket (İsveçce)

 

ABA (American Bankers Association)

Amerikan Bankacılar Birliği

 

AC (Account Current)

Cari hesap

 

Acenta

Acentalık sözleşmesi çerçevesinde, faaliyet gösterdikleri mahalde, sadece sermaye piyasası araçlarına ilişkin alım ve satım emirlerinin aracı kuruma iletilmesine ve gerçekleşen emirlerin tasfiyesine aracılık eden gerçek kişi veya ticaret şirketleridir

 

Acentelik

Mümessillik; ticari temsilci Daha çok hizmet sektöründe görülen acentelik kurumu, ana şirketle, ayrıntılı şekilde şartları belirlenmiş sözleşmelerle faaliyetlerini yürütür Acentelik, belli bir yer veya bölge içinde vekil ve satış memuru gibi sıfatlara sahip olmadan ana şirketi ilgilendiren konularda anlaşmalara aracılık etmek ya da şirket adına anlaşmalar yapmaktır

 

Aciz vesikası

Borçlunun kanuni yönden takip edilen alacağı ödemeye yeterli malı bulunmadığına dair İcra Dairesi tarafından verilen resmi belge "Kesin" ve "geçici" olmak üzere iki çeşittir Kesin aciz vesikası, borçlunun kovuşturulan alacağı tamamen veya kısmen ödeyemeyecek durumda olduğunu kesin şekilde gösteren belgedir Geçici aciz vesikası ise borçlunun yeterli malı bulunmadığı hallerde haczedilmiş mallara takdir edilen kıymetle alacak miktarı arasındaki farkı gösteren tutanaktan ibarettir Alacaklıya, borçlunun mallarına bu fark kadar haciz konulması hakkını verir ve malların satışından sonra bu vesika geçerli olmaz Yerine kesin aciz vesikası alınır

 

ACP (African Caribbean and Pacific) İlkeleri

Afrika, Karaib ve Pasifik ülkeleri Ekonomik dayanışma örgütüdür 28 şubat 1975'de AET ile Lome Sözleşmesi'ni imzalayan 46 ülkeyi tanımlar Bu ülkelerin ortak özelliği, eski koloniler olmalarıdır

 

ACU (Asian Currency Unit)

Asya Para Birimi, Uzak Doğu'nun mali piyasalarındaki dolarlar

 

Acyo

Para veya senedin üzerinde yazılı olağan değerden daha çok değer kazanması durumunda, eski değeri ile kazandığı değer arasındaki fark, para veya senedin gerçek değeri ile itibari değeri arasındaki fark

 

Açık Artırma

Alıcılar arasında rekabet yaratarak satın alınacak nesneye en yüksek fiyatı verecek alıcıyı bulmak amacıyla uygulanan bir satış yöntemi Ekonomik genişleme dönemlerinde bu uygulamada satıcılar yüksek fiyat bulabilirken, ekonominin daralma dönemlerinde bunun tersi olmaktadır Tarihi ya da sanat değeri olan nesneler, bu yöntemle oldukça yüksek fiyatlarda satılabilmektedir

 

Açık Ciro

Poliçenin ciro edilen şahsın adı yazılmaksızın imzalanması

 

Açık Ekonomi

Diğer ülke ekonomileriyle mal-hizmet ticareti, sermaye emek hareketinin serbest olduğu ekonomi; ithalat ve ihracat üzerinde herhangi bir sınırlamanın bulunmadığı veya faktör hareketlerinin karşılıklı olarak serbest olduğu ekonomi

 

Açık Hesap

Güvenilir bir banka yaptığın ticaret hacminin çok daha üstünde kredi alabilme ya da bankanın size kefil olabilmesi Bu tür avantajlara sahip kişiler veya kurumlara uluslar arası ticarette çok rahat ederler

 

Açık İşsizlik

Gayrı iradi işsizlik; kişinin çalışma istek ve yeteneğine sahip olduğu ve ayrıca geçerli ücret düzeyinde çalışmayı kabul ettiği halde çalışacak iş bulamaması

 

Açık Kapı Politikası

Bir ülkenin başka ülkelere kendi pazarlarında serbestçe ticaret yapma hakkı vermesi; yabancı kişi ve kuruluşların bir ülkenin vatandaşlarıyla eşit koşullarda ekonomik faaliyette bulunmasına imkan veren uygulamalar demeti Karşılıklı olma şartı aranmazsa kapitülasyona dönüşür

 

Açik Kredi

Bankaların herhangi bir güvence aramaksızın açtığı kredi Burada güven unsuru, kişilerin ve firmaların ticari itibarlarıdır

 

Açık Pazar

Alım-satım işlemlerine dış müdahalelerle herhangi bir sınırlamanın getirilmediği piyasa Açık pazar terimi, uluslararası ekonomide daha çok tekelci durumdaki yabancı firmalardan yapılacak ithalata gümrük vergisi, kota gibi kısıtlamalar koymayan ülkeler için kullanılır

 

Açık Piyasa İşlemleri (APİ) (Open Market Operations)

Merkez bankasının para veya kredi hacmini denetlemek için devlet tahvili, hazine bonosu ve döviz alıp satması işlemi Durgunlaşmaya yüz tutmuş piyasayı harekete geçirmek, ekonomideki emisyon miktarını azaltmak, enflasyonist eğilimi önlemek amacıyla hazine bonosu veya döviz alım satımı yapılır Merkez bankası piyasadan menkul değer veya hazine bonolarını nakit ödemek suretiyle satın alarak piyasanın para ihtiyacını karşılamış olur Böylece toplam talep genişler, faiz hadleri düşer Merkez bankası, menkul değer ve hazine bonoları satarak piyasadan para da çeker ve satın alma gücünün düşmesini sağlar

 

Açık Pozisyon (Short Position)

Vadeli işlem piyasalarında alınmış ve henüz kapatılmamış pozisyonara denir

Döviz, altın, menkul kıymet gibi bir finansal araç üzerinden sahip olunan varlıkların aynı cinsten yükümlülükleri karşılayamayan kısmıdır Örneğin 10 milyon USD yükümlülüğe karşı 5 milyon USD varlık bulunduruluyorsa aradaki 5 milyon USD, açık USD pozisyonunu ifade eder

 

Açığa Satış

Sahip olunmayan menkul kıymetlerin ödünç alınmak sureti ile satılmasıdır

 

Açık Sigorta Politikası

Deniz Sigorta firması her türlü aksiliği ödeyeceğine dair garanti veriyor, buna teslimatın geç yapılması da dahil

 

Açık Tarla Sistemi

Avrupa'da iki bin yılı aşkın süreyle uygulanan toplu tarım sistemi Buna göre köylülere ait topraklar dağınık haldedir ve dönüşümlü ekim, ortak otlatma usulü benimsenir Ortak toprakların bir bölümü nadasa bırakılır Toplumsal ilişkilerin karmaşık bir hal alması ve pazar ekonomisinin gelişmesi bu sistemin uygulanmasını daha sonra zorlaştırmış, yerini bireysel çiftçiliğe bırakmıştır

 

ADB (Asian Development Bank)

Asya Kalkınma Bankası Merkezi, Filipinlerin başkenti Manila'da bulunan ve bölge ülkeleri arasında iktisadi işbirliğini geliştirmeyi amaçlayan bir kalkınma bankasıdır Kaynakları, bölgedeki yoksul ülkelere, ağır olmayan koşullarda kredi sağlanmasında kullanılmaktadır Açılan kredilerle tarım, enerji, madencilik ve sanayi alanlarındaki projeler finanse edilmektedir

 

ADB (African Development Bank)

Afrika Kalkınma Bankası 10 eylül 1964'de bağımsız Afrika devletlerinin ekonomik gelişmesine yardımcı olmak amacıyla kurulmuş bölgesel bir bankadır Merkezi Fildişi Sahili'nin başkenti Abidjan'dadır Banka, kalkınma projelerinin değerlendirilmesi, koordinasyonu ve finansmanı ile ilgilenir

 

Ad Valorem

Değere bağlı, değerine göre, değeri oranında ithal mallarına uygulanan gümrük vergisi Bu tip vergilendirme ile gümrük vergilerinin enflasyon nedeniyle etkilerini kaybetmesi önlenir Spesifik vergilerin, malların kalitesi arasında ayırım yapmaması nedeniyle ortaya çıkan adaletsizlikleri önler

 

Ademi-Merkeziyetçi Ekonomi

Bir ülkede çeşitli ekonomik birimlerin emredici bir devlet planına ve tek bir idari merkezin kararlarına uymak zorunda bırakılmadığı ekonomi tipi Bu ekonomide piyasa ve para iktisadi birimlerin birbirinden ayrı olarak yaptığı bir çok planın uyuşmasını sağlar Devlet uyguladığı para ve maliye politikasıyla iktisadi gelişimi etkilemekle yetinir

 

ADF (African Development Fund) Afrika Kalkınma Fonu

1972 yılında oluşturulmuş uluslararası bir kuruluştur İyeleri arasında Afrika dışındaki ülkeler de yer alır Afrika Kalkınma Fonu, sermaye ihracatçısı sanayileşmiş ülkelerden sağlanan kaynakların kullanımını denetlemekte ve üyelerine düşük faizli krediler açmaktadır Amacı, Afrika Kalkınma Bankası üyesi ülkelerin ekonomik kalkınmasına ve işbirliğini geliştirme çabalarına yardımcı olmaktır

 

Adi Hisse Senedi

Şirket ana sözleşmesinde aksine bir hüküm bulunmayan ve sahiplerine eşit haklar sağlayan hisse senedidir

 

Adil Ücret

İşçiye toplumsal yaşam düzeyine göre ailesiyle birlikte geçimini sağlayacak ücret 19 yüzyılda ilk kez papaz St Antonius tarafından tanımlanmıştır Antonius, ücretin mal olarak ya da ayarı bozuk parayla veya eksik ödenmesini adalete aykırı saymıştır

 

Adisyon

Hesapta toplam

 

AFL-CIO Amerikan İşçi Sendikaları Konfederasyonu (American Federation of Labor and Congress of Industrial Organization)

Amerika Birleşik Devletleri'nde hem ulusal hem de uluslararası sendikaların birleşmesiyle oluşmuş gönüllü bir kuruluştur

 

Agraryan

19 yüzyıl sonunda Almanya'da çiftçi taraftarı bir partinin kurulmasından sonra, tarımcıların çıkarlarını savunan partilere ve üyelerine verilmiş olan ad Toprağın, bu topraklarda tarım yapanlar arasında bölüştürülmesini esas alır Bu tip partiler İsveç ve Finlandiya'da çok etkili olmuştur

 

Agrovil

Eski Sovyetler Birliği'nde mesken ve zirai işletme grubu 1949'da hazırlanan ve zirai çalışma metodlarında reform öngören bir programa göre birleştirilecek bir çok kolhozdaki halkın biraraya toplanmasını amaçlar

 

Ağırlıklı Ortalama Fiyat

Bir sonraki seansa ait baz fiyatın hesaplanmasına esas teşkil eden hisse senedinin miktar ağırlıklı ve küsüratsız fiyatıdır

 

AID (Agency for International Development)

Uluslararası Kalkınma Ajansı ABD Dışişleri Bakanlığı'na bağlı, özellikle gelişmekte olan ülkelere ekonomik açıdan yardım etmek üzere 1947'de kurulan birliktir Hükümetin dış yardımlarını dağıtır

 

Aile Ücreti

19 yüzyıl başlarında ücretlerin iyileştirilmesi için mücadele eden sendikaların hedef aldıkları ölçü Buna göre alınacak ücret, eşe ve çocuğa bakmaya yetmelidir

 

Akıcılık

Piyasa giriş ve çıkışların serbest olması Böylece malların ya da hizmetlerin,arz ve talebinin kolaylıkla birbirine uyumu sağlanmış olur

 

Akord Sistemi

İşçinin ürettiği mal birimi başına üretim kararlıştırılması ve ödenmesidir

 

Akredite Etmek

İtimatnameyle memur etmek, bir kimseyi, herhangi bir yerden para tahsil etmesi ya da ticari işleri yürütmesi için temsilci olarak göndermek

 

Akreditif

Teminat mektubu; ticaret finansmanı olarak kullanılan kredi İthalatçı firmaların kendi ülkelerinde başvurdukları bankaları yoluyla kendilerine mal satan yabancı ülkelerde ihracat firmaları lehine açtırdıkları vesikaya dayanan kredilerdir Bir başka deyişle, alıcının satıcı ile yaptığı satış sözleşmesinin ifası için satıcıya bazı şartlar altında belirli bir paranın verilmesi konusunda alıcının bir bankayı aracı kılmasıdır

 

Akselerasyon

Borçlunun mukaveleye uymaması yüzünden alacaklının vadeden önce alacağını isteyebilmesi, hızlandırma

 

Akseptans

Kabul edilmiş poliçe, bir poliçeyi ödeyecek kimse tarafından poliçe bedelinin vadesinde ödeneceğinin imza yoluyla taahhüt edilmesi

 

Aktarılmış Nakliye

Tazminat olarak ihraç malların nakliyesini yapan bağımsız bir iş koludur

 

Aktif

Herhangi bir kurumun taşınabilir ve taşınamaz tüm varlığı ile üçüncü şahıslardan borç taleplerini içeren bilançosunun bir parçası

 

Aktif Karlılık Oranı

Aktiflerde yapılan yatırımın net karlılığını göstermektedir Bu oranın yüksek olması şirketler için iyidir Fakat şirketlerin aktif karlılık oranı kadar yapılan yatırımların finansmanından öz kaynak ya da yabancı kaynak kullanıldığı da önemlidir Bu oran aşağıdaki formülle hesaplanır:

Aktif karlılık Oranı: Net Dönem Kar'ı / Aktif Toplamı

 

Aktif Nüfus

Bir ülkenin üretim faaliyetlerinde bulunabilecek nüfusu

 

Aktüer

Hayat sigortası istatistikleri uzmanı Sigorta şirketlerine prim belirlemede ve ödeme güçlerine paralel olarak verebilecekleri tazminatların saptanmasında yardımcı olur

 

Akümülasyon

Yığılma, birikme, sermaye birikimi; yatırım veya harcama amacıyla biriktirilen sermaye

 

Alacak Bildirim Formu (ABF veya NTR)

Satıcı firmanın (Müşteri) Factoring şirketi ile imzaladığı sözleşme kapsamında, temlik etmiş olduğu alacakların doğduğunu Factoring şirketine bildirmesi amacıyla doldurduğu formNot : Aynı zamanda muhasebe işlemlerinde dekont yerine kullanılabilen bir belgedir

 

Alameti Farika

İmal edilen mallar için saptanan işaret, yapımcıların ya da satıcıların mallarını başka mallardan ve rakip firmalardan ayırmak için kullandıkları marka Sanayide, küçük sanatlarda, tarımda imal olunan veya ticarette satışa çıkartılan her nevi mala, diğerlerinden ayırabilmek için bu mal ve ambalajı üzerine konan, mal üzerine konmadığı takdirde ambalajlarına yazılan ve bu amaca elverişli bulunan işarettir Bir işaretin marka olabilmesi için üç unsur taşıması gerekir: (1) İzerine konulduğu eşyanın sanayide, küçük sanatlarda, tarımda imal edilmesi, hazırlanması, üretilmesi ya da ticari eşya olarak satışa çıkarılması, (2) O güne kadar tescilli bulunan markalardan ayırıcı bir nitelikte bulunması, (3) Satışa çıkartılan eşyanın ya da eşya ambalajının üzerine konabilmesi

 

Alıcı Acenta

Satın alan acenta

 

Alım Vergisi

İşletme vergisi; mubayaa vergisi; perakende satışlarda tahakkuk ettirilen vasıtalı vergi Tüketimi etkilemek gerekçesine dayanır Ancak asıl amaç, devletin gelir sağlamasıdır Genellikle yiyecek ve zorunlu ihtiyaç malları bu verginin kapsamı dışında tutulur Tüketimi zorunlu olmayan mal ve hizmetleri vergilendirme gerekçesine dayanır

 

Alım Kağıtları

Nakliye ücretlerini tahsil etmek için alıcıya teslim edilen belgelerdir (ticari fatura, konşimento, vb)

 

Alım Satıma Aracılık

Daha önce ihraç edilmiş sermaye piyasası araçlarının aracılık sıfatıyla ve ticari amaçla alım satımını ifade eder

 

Alış (Bid)

Piyasa katılımcılarının, piyasada işlem gören değerleri (döviz, menkul kıymet gibi) almaya istekli oldukları fiyattır

 

Alış – Satış Farkı (Spread)

İşlem gören herhangi bir kıymetin, alış ve satış fiyatı arasındaki farkı ifade eder

 

Alivre

Sonradan teslim edilmek kaydıyla yapılan satış Mahsul henüz tarladayken ve yetiştiği zaman teslim edilmek üzere önceden pay verilerek yapılan satış Mukaveleye göre satıcının, satılan bir malı belli bir vade içinde teslim etmeyi yüklenmesidir

 

Alman Okulu

İktisat biliminin , klasiklerin kullandığı soyut yöntemlerle incelenemeyeceğini, bunların tarihsel çerçeve içinde değerlendirilmesi gerektiğini savunan ve 1840-1860 yılları arasında etkin olan okul

 

Alonj

Bono, poliçe ve çeklerin arka yüzünde işlemler için yer kalmadığı zaman senede eklenerek üzerinde yapılan her tür işlemin senede yazılmış sayıldığı belge

 

Alt Yapı

Bir toplumun sosyal kurumları Karayolu, demiryolu, teknoloji, iş gücü, enerji santralleri, eğitim ve sağlık kuruluşları gibi

 

Altın

Kıymeti oranında kağıt paranın piyasaya sürüldüğü ticari değeri yüksek metal Altının saflık ölçüsü "ayar" ile belirtilir Saf altın 24 ayardır 22 ayarın yüzde 9166'sı, 18 ayarın yüzde 75'i ve 14 ayar altının da yüzde 5833'ü saftır

 

Altın Ankesi

Merkez bankalarının ihtiyat amacıyla kasalarında bulundurdukları altın stoku Altın ankesi genellikle ulusal paranın değerini desteklemek ve dış ödemelerde kullanılmak üzere bulundurulur

 

Altın Bloku

1934'de Belçika, Fransa, Hollanda ve İsviçre tarafından kendi aralarındaki ticareti geliştirmek ve paralarının değerini korumak amacıyla oluşturulmuş birliktir Altın bloku ülkeleri sabit kur rejimi uygularken dış ülkelere karşı tarifeler ve nükleer kısıtlamalar gibi koruyucu önlemlere de başvurmuşlardır Blok, 1935'de Belçika'nın devalüasyon yapmasından sonra varlığını sürdürememiştir

 

Altın Çağ

İnsanların barış refah ve mutluluk içinde yaşadığı dünyanın ilk ve en iyi çağı Bazı ekonomistler İkinci Dünya Savaşı sonrası zenginleşmenin başladığı 1950 yılı ile petrol krizinin başladığı 1973 yılları arasındaki dönemi de altın çağ olarak nitelemektedir

 

Altın Havuzu

Altının fiyatındaki yükselmeyi belirli bir tavanla sınırlamayı amaçlayan ülkelerin 1961 yılında kurduğu bir organizasyon ABD, İngiltere, Batı Almanya, Fransa, İtalya, Belçika, Hollanda ve İsviçre tarafından kurulan teşkilat, altının bir ons fiyatının 352 doları aşması halinde altın satarak belirlenen düzeyin üstüne çıkması engellenmiştir Havuz, Fransa'nın ayrılmasından sonra 1967'de dağılmıştır

 

Altın Kambiyo Standardı

Altın standardının özel bir türüdür Bu standardı kabul eden ülkelerin merkez bankaları, kendi paralarını altınla değiştirmez, ancak değeri altın karşısında sabit ve altına konvertibl bir başka parayla değiştirir

 

Altın Külçe Standardı

Paranın sadece külçe altına çevrilebildiği sistem Altının, çıkarılan banknotların garantisi olarak külçe ya da çubuk halinde merkez bankalarında muhafaza edildiği, iç piyasada ise ödemelerin banknotla yapıldığı altın sisteminin bir türüdür Altın külçe standardında para, altın külçe ya da çubuklar karşısında konvertibiliteye sahiptir

 

Altın Rezervi

Merkez bankasında veya devlet hazinesinde kur istikrarı için külçe ya da madeni para olarak saklanan altın

 

Altın Sertifikası

Altına endeksli senet, ana para ve faiz ödemelerinin altınla yapılacağı senet ABD hazinesi tarafından çıkarılan ve altını temsil eden sertifikalardır 1933'de tedavülden kaldırılmıştır

 

Altın Standardı

Mevcut altın miktarına uygun olarak banknotların altınla veya dövizle değiştirilmesi temeline dayanan para tedavül biçimi

 

Altın Tranşı

IMF üyesi ülkelerin bu kuruluştan sağlayabilecekleri ve "çekme hakları" adı verilen kredilerin ilk dilimidir İye, bu kuruluşta bulunan mevduatının altın-konvertibl paralardan oluşan bölümünü, herhangi bir sınırlama olmaksızın istediği an kullanabilir

 

Altın Zaman

Pazar ya da tatil günlerinde çalışanlara ek ücretlerin ödendiği dönemler

 

Ambargo

Ekonomik müeyyide; yaptırım; bir yasanın ya da antlaşmanın bozulması üzerine verilen cezalar; ticareti kısıtlama ya da yasaklama Bir devletin limanlarında ya da karasularında bulunan gemilere bu sulardan çıkmamaları ya da belirli bir yükü taşımamaları emrinin verilmesidir Sivil ve uluslararası olmak üzere iki türlü uygulanır Sivil ambargo, bir devletin kendi gemilerini yabancı yağmasından korumak ya da malların belli bir ülkeye ulaşmasını engellemek amacıyla kendi limanlarında alıkoymasıdır Uluslararası ambargo ise yabancı devlet gemilerinin ve mallarının alıkonulmasıdır

 

AMF (Arab Monetary Fund) Arap Para Fonu;

Sandukul Maliyi Arabi 1976'nın nisan ayında, Fas'ın başkenti Rabat'ta Arap İlkeleri Ekonomik Konseyi tarafından kabul edilen bir anlaşma ile kurulmuş, bir yıl sonra da fiilen çalışmaya başlamıştır Merkezi Abu Dhabi'dedir

 

Amortisman

(1) Borcun ana parasını taksitlerle ödeme, (2) amortisman, eskime veya aşınma payı, itfa, imha, her yıl kardan belli bir pay ayırarak sabit tesislerin aşınmasına karşılık tutma, (3) bir tesis için yatırılmış paranın yavaş yavaş kazançtan ayrılması

 

Analiz

Tahlil, doğrudan doğruya bir ekonomik olayı niteleyen sebep ve etki ilişkilerini, zaman ile süre ilişkilerini görev ve güç ilişkilerini aydınlığa çıkarmaya çalışma

 

Andlılar Grubu

26 mayıs 1969'da Bolivya, Kolombiya, Peru, Ekvador, Şili tarafından Cartagena Anlaşması ile kurulmuştur Venezuela, 1973 yılında pakta katılmıştır Amacı, üyeler arasında ortak bir pazar teşkil etmek, ekonomilerin uyumlu ve dengeli gelişmesini ve bunların entegrasyonunu sağlamak, dış ticareti gümrük tarifeleri, kotalar ve diğer kısıtlayıcı önlemlerin kaldırılmasıyla serbestleştirmek, bölgesel sanayileri geliştirmektir

 

Angarya

(1) savaş halinde bulunan iki devletten birinin, savaşın dışında bulunan üçüncü bir devlete ait ulaşım araçlarını, özellikle de ticaret gemilerini, ele geçirip bunlardan savaşçı amaçlarla yararlanması, (2) kölelik hukukunda, kölenin ve köylünün derebeyi hesabına mecburi ve ücretsiz çalışması, (3) devletin olağanüstü durumlarda vatandaşlara ait taşıt araçlarını kullanması, (4) usandırıcı, bıktırıcı işler

 

Ankara Anlaşması

12 eylül 1963 tarihinde Türkiye ile AET arasında imzalanan ve 1 aralık 1964'te yürürlüğe giren anlaşmadır Türkiye Topluluğa ilk kez 31 ağustos 1959'da başvurmuştur Gümrük birliğinin aşamalı olarak oluşturulmasını, tarafların iktisadi politikalarının üç aşamada birbirine yaklaştırılmasını hedefler Bunlar hazırlık dönemi, geçiş dönemi ve tam üyelik dönemidir

 

Anklav

Yabancı toprakla çevrilmiş arazi, dört yanından başka bir ülkenin topraklarıyla çevrilmiş ve böylece denize açılacak limanı kalmamış toprak; az gelişmiş ülkelerde ihracata yönelik yabancı sermayenin denetiminde ve yönetiminde üretim faaliyetleri yapılan bölgesi Ulusal ekonomi ile bağının çok az olduğu düşünüldüğünden iç büyüme üzerinde ciddi bir etki yapması da söz konusu olamaz

 

Anonim Şirket

Bir unvan altında çalışmak üzere sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan kuruluştur Anonim şirketlerde ortakların sorumluluğu taahhüt ettikleri sermaye paylarıyla sınırlıdır Borçlar ve yükümlülükler yalnızca şirketin sermayesi ile sağlanır Sermaye eşit paylara bölünmüştür Anonim şirket kurmak için en az beş ortağa ihtiyaç vardır

 

Antidamping Vergisi

Dış ticarette damping yaparak haksız rekabet uygulayan ülkelere karşı başvurulan bir yöntem Damping uygulamasından gümrük tarifeleri etkinliğini kaybeder ve yerli üretim korumadan yoksun kalır Bu durumda yerli üretimi korumak için dampingle gerçekleştirilen fiyat indirimine eşit bir gümrük vergisi konur

 

Antitröst Yasaları

Piyasadaki haksız ya da tekelci sayılan uygulamaları kısıtlayan yasalar Firmalar arası rekabet koşullarını çeşitli yasalar aracılığıyla korumaya yönelik en uzun ömürlü politika, ABD'de uygulanmaktadır Bu tür yasaların ilki ve en ünlüsü ticareti kısıtlayan her birleşme ya da sözleşmeyi yasadışı sayan 1890 tarihli Sherman Antitröst Yasası'dır Buna göre eyaletlerarası ticaret kurallara bağlanmış, hem iç hem de dış ticareti kısıtlayıcı her tür uygulama kanun dışı ilan edilmiştir

 

Antrepo

Vergi ve resimleri ödenmiş gümrüğe tabi malların saklanması ve bazı tamamlayıcı işlemlerin yapılması için genellikle gümrüğe yakın yerlere kurulan ambar

 

Antrepo Rejimi

Yabancı malların tarife ödenmeksizin gümrük makamlarının denetimine bağlı kapalı yerlerde muhafaza edilmesine imkan tanıyan özel bir gümrük rejimidir Buna göre söz konusu malların antrepolarda bekleme süresi genellikle 5 yıldır Bu mallar ithal edilebileceği gibi sevkedilen ülkeye iade edilebilir ya da diğer ülkelere ihraç edilebilir

 

 

ANZUS (Australia, New Zealand, USA)

Avustralya, Yeni Zelanda ve ABD'nin 1 eylül 1951'de San Fransisco'da imzalayıp 1952'de yürürlüğe koyduğu güvenlik antlaşması Merkezi Avustralya'nın başkenti Canberra'dadır İyelerinden birine yapılan saldırıya karşılık vermeyi taahhüt eder

 

APC (Average Propensity to Consume)

Bir ekonomide mal ve hizmet için yapılan harcamaların ekonomide ulusal gelire bölünmesi Keynes'e göre gelir seviyesi ne kadar artarsa APC oranı o kadar düşük olur

 

APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation)

Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği 1989'da kurulmuştur

 

Apel

Pay bedelinin taksitle ödenmesinin sözkonusu olduğu durumlarda, ortaklık yönetim kurulu tarafından ortaklara yapılan çağrıya denir

 

API (American Petroleum Institute) Amerikan Petrol Enstitüsü ABD'de petrol sanayi araştırma ve normalleştirme kurumudur Ham petrolün yoğunluğu API derecesiyle ifade edilir

 

APS (Average Propensity to Save)

Mal ve hizmetlere harcanmayıp tasarruf edilen miktarın ulusal gelire oranı

 

Ara Mallar

Hammadde niteliğini kaybetmiş, yarı üretilmiş mallar Elbise yapımı için kullanılan kumaş, astar, iplik ve düğmelerin bir ara mal olması gibi

 

Aracı Kuruluş

Sermaye piyasası faaliyetlerinde bulunmak üzere Sermaye Piyasası Kurulu’nca yetkili kılınmış bankalar ve aracı kurumlardır

 

Aracı Kurum

Sermaye piyasası faaliyetinde bulunmak üzere Sermaye Piyasası Kurulu tarafından aracılık yetkisi verilmiş anonim ortaklıklardır

 

Aracılık

Sermaye piyasası araçlarının, yetkili aracı kuruluşlar tarafından, kendi nam ve hesabına, başkası nam ve hesabına, kendi namına ve başkası hesabına alım satımıdır

 

Aracılık Yüklenimi

Halka arz edilecek sermaye piyasası araçlarının tamamının satılacağının aracı kuruluş veya kuruluşlar tarafından ihraçcı şirkete taahhüt edilmesidir İki türlü olur: bakiyeyi yüklenim veya tümünü yüklenim

 

Arbitraj

(1) karcılık; para işlemlerinde en elverişli faydalanma şekli, bir ülke parasının değişik ülkelerin serbest döviz piyasalarında farklı değerler taşıması halinde söz konusu değer farklarından net yarar sağlama, tahvil mübadelesi (2) ticari ihtilaflarda hakeme gitme; tartışmalı sorunların hakem aracılığı ile çözülmesi Uluslararası arbitraj, devletler arası anlaşmazlıkların barış yoluyla çözümlenmesi yollarından biridir

 

Arşimet Prensibi

Bir şirketin ya da işadamının yaptığı son iş anlaşmasının, daha önce yaptığı tüm anlaşmaların toplamından daha büyük olması hali

 

Artık Değer

Artık değer teorisi Karl Marx tarafından geliştirilmiştir Üretilen malların değeri ile bu malların üretimi için ödenen ücret arasındaki fark artık değerdir

 

Arz

Satıcıların malı piyasaya sürmeyi düşündükleri miktar

 

Arz ve Talep

Fiyat değişimlerine karşı satıcı ve alıcıların birbirine karşıt tepkilerini belirleyen, fiyatlar yükselirken piyasada arzın yükselip talebin daralması, fiyatlar düştüğünde ise arzın daralıp talebin genişlemesi durumu; sunu ve istem

 

Arz Yönü Ekonomisi

Ekonomik genişlemenin düşük vergi oranlarından kaynaklanacağı teorisi; ülkenin toplam mal ve hizmet arzını artıracak resmi teşviklerin istihdamı kamçılayacağı, daha büyük talep yaratarak toplumu refaha götüreceği teorisi Bu ekole göre daha büyük arz, enflasyonu düşürücü etki yapar Düşük vergiler, vergi gelirlerinin azalmasına neden olmaz Tam tersine artan refah nedeniyle daha çok kişi daha fazla vergi verir

 

ASEAN Güneydoğu Asya İlkeleri Topluluğu (Association of South East Asian Nations)

Endonezya, Filipinler, Malezya, Singapur ve Tayland tarafından 1967 yılında Bangkok'da kurulmuştur Daha sonra Brunei ve Vietnam da katılmıştır İye ülkelerin ekonomik ve kültürel gelişmelerini hızlandırmak, siyasi işbirliğini artırmak, güneydoğu Asya'da barışı sağlamak için çalışır

 

Asgari Geçim İndirimi

Bireyin veya ailenin asgari geçim düzeyini sağlayacak bölümünün toplam gelirden düşülerek vergi dışı bırakılması Uygulamada genellikle götürü bir indirim saptanmakta ve derinlemesine hesaplar yapılmamaktadır

 

Asgari Ücret

Bir işçinin çalıştırılabileceği en düşük ücreti gösteren düzey Çalışanların gelirinin belli bir düzeyin altına düşmesini engellemeyi amaçlar Asgari ücretin belirlenmesine yol açan nedenlerin başında insani düşünceler gelir İcret karşılığında çalışan bir kişi, salt insan olması nedeniyle uygun bir yaşam düzeyine hak kazanır

 

Asıl Manifesto Gümrük Sözlüğü

Konşimentolara göre gemide tutulan yük defteri ve mahreç limanlardaki yetkili mercilerce tasdik edilmiş olan yük beyannamelerdir Bu belgeler mahallindeki Türkiye Konsolosluklarına ilgilerce tasdik ettirilir Manifestolarda eşyanın cinsi, kapların adedi, nevi markası, numarası ve gayrisafi ağırlığı ile konşimento veya yük senetlerini numaraları ve milletlerarası anlaşmalar ve gelenekler de göz önünde tutulmak suretiyle Gümrük Müsteşarlığının tespit edeceği diğer bilgiler gösterilir

 

Asit Oran

Cari oranın konsantre halidir Dönen varlıklardan daha yavaş nakde çevrilebilen kalemler çıkartılır ve bu şirketin nakit pozisyonuna bakılır Nakte en hızlı dönüşen kalemler ile yapılan bu likidite ölçüsü aşağıdaki formülle heseplanabilir: Hazir Değerler + Menkul Değerler Cüzdani + Tic Alacaklar + Diğer Alacaklar / KV Borçlar

 

Asli para

Merkez bankaları tarafından çıkarılan kağıt paralarla, hazine tarafından çıkarılan bozuk paraların toplamı

 

Asya Doları

Asya ve Pasifik havzasına yatırılmış olan Amerikan dolarları

 

ASPAC (Asian and Pacific Council) Asya ve Pasifik Konseyi

Komünist olmayan bölge ülkeleri arasında siyasal, kültürel ve ekonomik işbirliğini hedef alır 1966'da kurulmuştur Merkezi Bangkok'dadır

 

AC (Asian and Pacific Council) Aşırı Değerlenmiş Kur Politikası

Bir ülke parasının değerinin, diğer ülke paraları karşısında bilinçli olarak değerli tutulması Böylece ithalat ucuzlar ve hammadde ithalatı kolaylaşır

 

Aşırı İstihdam

Bir ülkede ekonomik faaliyetlerin tam istihdam sınırını aşması

 

Aşırı Talep

Belirli bir piyasada belirli bir fiyat düzeyinden tüketicilerin almaya hazır oldukları mal miktarlarının üreticilerin satmaya istekli oldukları miktardan daha fazla olmasıyla ortaya çıkan durum İlke ekonomisi düzeyinde de aşırı talep, toplam mal ve hizmet talebinin arzı aşan kısmını ifade eder Bu durumda da sonuç fiyatlar genel düzeyinin yükselmesidir

 

Atıl Kapasite

Firmaların kapasitelerinin altında üretim yapması

 

Atıl Para

Para piyasasının dışına çıkarak kullanılmayan paradır

 

ATR Belgesi

Malların Türkiyeden Avrupa Birliği üyesi bir ülkeye veya Birlik üyesi bir ülkeden Türkiyeye ihraç veya ithal edilmesinde kullanılan bir belgedir

 

ATM (Automatic Teller Machine) Otomatik Vezne Makinaları

Elektronik fon transferi (EFT) sistemlerinden biridir Önceleri sadece nakit para verebilen (cash dispenser) bu makinalar, bugün para çekmenin yanı sıra hesapların yazılı dökümünü çıkarmak, hesaba para yatırmak, hesaplar arasında para transferi yapabilmek, bazı kredi ve döviz işlemleri gibi çeşitli hizmetler sağlar

 

Audit

Hesap tetkiki, hesap teftişi, bağımsız dış denetim, hesapları denetleme, şirket hesaplarının doğruluğunun dışarıdan yetkili bir şirket tarafından kontrol edilmesi İşletmelerin mali tablolarının ve bunların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin gerçekliği ve güvenirliği hakkında görüş bildirilmesi olarak anlaşılmaktadır

 

Aval

Bir ticaret senedinin üzerine kaydedilmiş kefillik

 

Avans

Bir süre sonra geri alınmak veya mahsup edilmek üzere ödenen para, tahakkuktan önce ödenen, işlemeden ödenen, bankacılıkta belirli ve güvenceli kredi, ikraz, pey Bankaların kısa vadeli kredi işlemleri de avans olarak adlandırılır

 

Avarya

Gemiye veya yüke, kendi yıpranmalarından, buz, sis gibi doğa olaylarından, mürettebatın eylemlerinden veya savaş halinde uluslararası deniz ticaret hukukunun içerdiği özel kuralların ihlal edilmesi nedeniyle ortaya çıkan maddi hasarlar ve olağanüstü giderler(Gümrük ve dış ticaret terimleri sözlüğü-1999)

 

Avi

Bankada hesabı bulunanlara hesaplarından yapılan her türlü ödeme ile hesaplarına yatırılan paralar için bankalarca kendilerine gönderilen ödeme alma bildirgesi

 

Avista

Poliçelere "görüldüğünde" ödenmek üzere anlamında konan terim

 

Avrupa Birliği

Avrupa Topluluğu'nun, 1993 yılı kasım ayından sonra benimsediği adıdır İkinci Dünya Savaşı sonrası birleşme ve ekonomik bütünleşme isteklerinin sonucu olarak ortaya çıkmış bir örgütlenmedir Avrupa Birliği fikri ilk olarak 1943'de Londra'da toplanan sürgün hükümetleri tarafından görüşülmüş, önce Belçika, Hollanda ve Lüksemburg arasında "Benelüks" adıyla bir gümrük bölgesi kurulmuştur Daha sonra o dönemin en stratejik iki ürünü kabul edilen demir ve çeliğin, altı kurucu ülke (Almanya, Belçika, Fransa, Hollanda, İtalya ve Lüksemburg) tarafından ortak biçimde işletilmesi ve bu iki ürünün üst düzey bir merci tarafından denetlenmesi amacıyla Demir Çelik Birliği kurulmuş, bu kuruluş daha sonra Avrupa Ekonomik Topluluğu ve Avrupa Topluluğu olarak anılmıştır

 

Avrupa Ekonomik Komisyonu

Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal Konseyi'nce 28 mart 1947'de Avrupa'nın ekonomik ve teknolojik sorunlarını ele alarak savaş sonrası Avrupa'nın kalkınması için yürütülmesi gereken çalışmalara ilişkin danışmalarda bulunmak üzere kurulmuştur Amacı, Avrupa'nın ekonomik yönden geliştirilmesini ve ilişkilerin yoğunlaştırılmasını sağlamaktır

 

Avrupa Hareketi

1947 yılında Avrupa'nın bütünleşmesini desteklemek amacıyla kurulmuştur Birleşik ve demokratik bir Avrupa için çaba gösteren bütün hükümet dışı uluslararası kuruluşlar bu hareketin üyesidir

 

Avrupa Para Yılanı

Ulusal paraların Amerikan doları karşısındaki dalgalanma marjını yükselten Smithsonian anlaşmasından sonra Avrupa Topluluğu ülkelerinin 1971 yılında kendi paraları arasındaki dalgalanma marjını yüzde 225 ile sınırlandırması Amerikan dolarına karşı olan dalgalanma oranı yüzde 45 olmuştur

 

Avrupa Sosyal Fonu

Avrupa Birliği içinde iş gücünün ve çalışma imkanlarının artırılması, istihdam olanaklarının artırılması, işçilerin yaşam standartlarının yükseltilmesi, gelir adaletinin sağlanması gibi amaçlarla oluşturulmuş bir finans kuruluşudur

 

Avusturya Okulu

19 yüzyıl sonlarında geliştirilen ve ürün değerinin belirlenmesinde son tüketici açısından sağlanan faydanın önemini vurgulayan iktisat kuramlarının bütünüdür Neo-klasik okulun Avusturya kolunu temsil eden iktisatçılar grubudur Marjinal fayda teorisine taraftardır

 

Ayı Piyasası

Gelecek hakkında karamsarlığın ve fiyatların düşeceği beklentisinin hakim olduğu piyasalardır Bu piyasalarda kişiler ellerindeki hisse senetlerini gelecekte daha düşük fiyattan satın alabilecekleri düşüncesi ile satarlar

 

Aylak Sınıf

ABD'de işveren sınıfı içinde gösterişçi bir biçimde tüketim yapan asalak kesim Terim ilk kez, Thorstein Veblen tarafından 1989'da "The Theory of the Leisure Class'' adlı kitapta kullanılmıştır Bu aylak elitin, modern işletmelerin, Amerika'nın sanayileşmesi sırasındaki rekabetçi mücadelesinin ürünü olduğu iddia edilir Aylak kesimin içine girdiği bu süreç, servet ve mal israfını kapsayan hedonizmin bir biçimidir Aylak sınıf bireyleri, halkın ilgisini çekebilmek için hem savurganca hem de herkesin izleyebileceği biçimde harcama yaparlar

 

Ayni Ücret

İretilen malın bedelinin yine malla ödenmesi

 

Az Gelişmiş Ülkeler

Kişi başına düşen reel gelir düzeyinin görece düşük olduğu ve üretim kapasitesinin çok yavaş arttığı ülkelerdir Düşük tasarruf ve yatırım hacmi, ulusal gelirin yüksek bir yüzdesini tarımsal kesimin oluşturması, tarım kesiminde çalışan iş gücünün yüksek olması (yüzde 60-90 gibi), özellikle tarım kesiminde görülen gizli işsizlik, yetersiz alt yapı, bozuk gelir dağılımı, düşük okuma/yazma oranı, yetersiz beslenme ve yüksek çocuk ölümleri, hızlı nüfus artışı, azgelişmiş ülkelerin ortak özellikleridir

 

Az Gelişmişlik

Sermayenin nüfusa ve mevcut gelir kaynaklarına göre yetersiz olması; bir toplumun siyasi ve sosyo-ekonomik açıdan, gelişmiş toplumların standartlarına göre geri bir konumda bulunması Sanayileşmemiş, tarımdan makineleşmeye geçememiş, kentleşme ve genel nüfus içinde okuma yazma oranının düşük olduğu, bilimsel ve sanatsal etkinliklere fazla kaynak ayıramayan ülkeleri niteleyen özelliktir Terim, ilk kez Birleşmiş Milletler Genel Kurulu«nda kullanılmıştır

 

Azami Factoring Hacmi (AFH )

Factoring şirketinin satıcı ( müşteri ) firmaya tanıyacağı toplam işlem hacmi

 

Azalan Marjinal Fayda

Arka arkaya tüketilmeye devam edilen bir malın belirli bir noktadan sonra onu tüketen kişiye gittikçe azalan miktarlarda fayda sağlayacağına ilişkin teori Çok susamış birinin bir bardak suya ödemeye razı olduğu fiyatın, ikinci üçüncü bardaklarda azalması gibi

 

Azalan Oranlı Vergi

Vergi matrahı büyüdükçe vergi oranlarının da azaldığı vergiler

 

Azalan Verimler Yasası

İretim faktörlerinden sadece birinin miktarının değiştirilip diğerlerinin sabit tutulduğu durumda firmanın toplam üretiminde meydana gelecek değişmeyi açıklayan yasa Eğer belli zaman dönemi içinde gerçekleştirilen üretimde kullanılan faktörlerden birinin miktarı artırılırsa toplam üretimde artış görülür Ancak belirli bir noktadan sonra artış tekrar azalma eğilimine girer

 

B

 

B Birimi

Barclays Bank tarafından 1974'de yaratılan bir para birimi Amaç, ticari alışverişleri kolaylaştıracak ortak bir değer standardının gerçekleştirilmesidir ABD, Almanya, Fransa, İngiltere ve İsviçre'nin para birimleriyle tanımlanmıştır Bu ülkelerden her birinin B Birimi içindeki payı yaklaşık yüzde 20'dir

 

Bağımsız Dış Denetim

Ortaklıkların ve sermaye piyasası kurumlarının kamuya açıklanacak veya Kurulca istenecek mali tablolarının, genel kabul görmüş muhasebe kavram ilke ve standartlarına uygunluğu ile bilgilerin doğruluğunun ve gerçeği dürüst bir biçimde yansıtıp yansıtmadığı gösteren denetim

 

Bağlantılı Mallar

Bir üretim süreci sonunda birlikte elde edilmiş mallar

 

Bağlı Ortaklık

İşletmenin doğrudan veya dolaylı olarak en az % 50 oranında oy hakkına veya en az bu oranda yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olduğu iştiraklerdir

 

Bağlı Talep

Birbirlerinden tamamen farklı olmalarına rağmen belirli bir ihtiyacın giderilmesi için her ikisinin de birlikte kullanılmasının zorunlu olduğu mallara olan talep Mürekkep-dolmakalem, otomobil-benzin, plak-pikap ilişkisi bağlı talebe örnektir

 

Baker Planı

Özel bankalarla çok taraflı bankaların borçlu ülkelere açtıkları kredileri, bu ülkelerin büyümeyi hızlandırıcı yapısal değişiklikler içeren makro-ekonomik politikalar uygulamaları karşılığında artırmalarını öngörmektedir 1985 yılı ekim ayında Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası'nın, Güney Kore'nin başkenti Seul'de yaptığı yıllık olağan genel kurul toplantısı sırasında ABD Maliye Bakanı James Baker tarafından gündeme getirilen plan, tüm gelişme yolundaki ülkeleri değil, en borçlu 15 ülkeyi hedef alır IMF'in eski modeli, dış borçları ödemeleri için ülkelerin ihracat yapmalarını, sık sık mini devalüasyonlar uygulamalarını, sıkı para politikası ile tüketimin kısılmasını ülkelerin küçük bir ekonomiye götürülmesini, bu şekilde de dengeler kurulmasını amaçlamıştır

 

Bakiye Ödeme

Faturanın vadesinde ödenmesinden sonra sözkonusu faturayla ilgili ön ödeme kullanmış olan satıcıya , tüm masraflar düşüldükten sonra faturadan arta kalan meblağın ödenmesi

 

Bakiyeyi Yüklenim

Sermaye piyasası araçlarının, aracı kuruluşlarca halka arz yoluyla satışında, satılmayan kısmın tamamının, bedeli satış süresi sonunda tam ve nakden ödenerek satın alınacağının satışı yapana karşı taahhüt edilmesini ifade eder

 

Banka

Sermaye, para, kredi, yatırım, hizmet sunma gibi alanlarda her türlü işlemi yapan, toplumun kullanılabilir kaynaklarına egemen olan kuruluşlar Toplumdaki parasal fonları kanalize etmek, kalkınma çabalarına hızlandırıcı doğrultuyu vermek bankaların başlıca sorumluluk alanlarıdır Para ticareti yapmak, faizle para alıp vermek, ödemelerde aracılık etmek, ücret karşılığında kredi kambiyo gibi parasal işlemleri yürütmek, kasalarında para, değerli evrak ve eşya saklamak, doğrudan yatırımlara girişmek, tüccar ve sanayiciye kredi açmak, ithalat-ihracat işlemlerine aracı ve yardımcı olmak, hisse senedi tahvil alan, ev edinen, sigorta yaptıran müşterilerine yararlı önerilerde bulunmak, geziye çıkacaklara döviz sağlamak, çiftçiye kredi açmak ve kooperatiflerini desteklemek bankaların başlıca işlevleri arasındadır

 

Bankalararası Para Piyasası

Bankalar arasında kısa vadeli fonların alınıp satıldığı piyasalardır Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası bünyesinde aynı adla işlem gören piyasada bankalar kendilerine tanınan limitler çerçevesinde, önceden belirlenen vadelerde TL alım-satım işlemi gerçekleştirmektedirler Bu piyasada, Merkez Bankası aracı konumu üstlenmekte olup (blind broker) alım-satımı gerçekleştiren taraflar birbirlerini bilmeden Merkez Bankası üzerinden (Merkez Bankasını taraf kabul ederek) işlemlerini gerçekleştirmektedirler Para politikası uygulamasında önemli bir fonksiyona sahip olan bu piyasada Merkez Bankası doğrudan faiz belirleyerek kısa vadeli faizleri yönlendirebilmekte ve son kredi mercii fonksiyonunu yerine getirmektedir Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası dışında, bankaların kendi aralarında bu tür işlemleri gerçekleştirdikleri ikincil piyasalar da mevcuttur

 

Banka Bonoları

Kalkınma ve Yatırım Bankalarının borçlu sıfatıyla düzenleyip, ihraç ettikleri emre veya hamiline yazılı bir sermaye piyasası aracıdır

 

Banknot

Devlet bankası tarafından çıkarılan kağıt para Banknotun, altın, gümüş, döviz gibi menkul kıymetlerden teşekkül eden bir karşılığı bulunur Eskiyen para tedavülden çekilerek imha edilir Kağıt paraların eskime süreleri Türkiye'de 36 ay, ABD'de 18, Batı Almanya'da 55, İngiltere'de ise 10 yıldır

 

Bankor

Uluslararası ödeme aracı olarak Keynes tarafından 1944'te önerilen para biriminin adı Banka parası (kaydi para) niteliğindeydi ve altın temeline göre değerlendirilecekti Bretton Woods Konferansı'nda kabul edilmemiştir

 

Barem

İcret ve aylıkların derece ve miktarlarını gösteren kıdem esası üzerine kurulu cetvel, hesap cetveli, gelirlerin ne kadar vergisi olduğunu gösteren cetvel 17 yüzyıl matematikçisi BF Bareme'in adını almıştır

 

Barter

Para kullanmadan gerçekleştirilen mal veya hizmet mübadelesi, takas, trampa, sayışma; vereceğini alacağına saymak suretiyle ödeme, tek bir kontrat çerçevesinde iki taraf arasında sürekli mal değişimi, para aracılığı olmaksızın malı malla değiştirme, alacak ve borçların karşılıklı mahsubu, para kullanılmadan malların birbirleriyle değiş tokuş edildiği ticaret yöntemi

 

Basit Faiz

Bir yatırımın, yatırım dönemi süresince sadece anaparasının kazandığı faiz oranıdır

 

Baş vergisi

Bireyler arasında ekonomik güç farklılıklarının bulunmadığı varsayımıyla kişi başına eşit miktarda alınan vergi Verginin konusu ve matrahı, yükümlünün kendisidir Zaman içinde nüfus artışı, toplumsal ilişkilerin gelişmesi sonucunda baş vergisinin gerçek ödeme gücünü temsil etmemesi, adil olmaması, vergiyi ilkel bir uygulama haline getirmiştir

 

Başabaş Noktası

Bir firmanın ne kar ne de zarar etmesi durumu

 

Başlangıç Sermayesi

Kayıtlı sermaye sistemine tabi ortaklıkların sahip olmaları zorunlu asgari çıkarılmış sermayeleridir

 

Başlangıç Teminatı

Vadeli işlem sözleşmesinde uzun veya kısa pozisyonalan yatırımcının pozisyon açarken yatırması gereken teminattır

 

Batık Kredi

Şüpheli alacak, tahsili kabil olmayan alacak

 

Baz Fiyat

Bir hisse senedinin seans içinde işlem görebileceği üst ve alt fiyat limitlerinin ve fiyat adımlarının belirlenmesine esas teşkil eden fiyattır

 

Baz Puan (Basis Point)

Faiz oranlarındaki değişimi ifade eden bir ölçüm birimidir Noktadan sonraki 4 üncü haneye karşılık gelir (00001) Örneğin fazi oranının % 6525’den % 6675’e yükselmesi durumunda 150 baz puanlık bir artış söz konusudur Diğer bir deyişle baz puan % 001’e karşılık gelmektedir

 

Bebek Endüstrisi

Gelişmekte olan ülkelerde, güçleninceye kadar dış rekabete karşı korunan yeni kurulmuş sanayi dalı "Yavru Sanayi" de denir Zengin ülkeler, tekstil, deri gibi yaşlanmış sanayi dallarını da gelişmekte olan ülkelerin rekabetinden korumaya çalışır

 

Bedelsiz İthalat

Yurt dışına döviz transferi yapılmadan mal ithal edilmesi Yurt dışında çalışan işçilerin ya da geçici görevle yurt dışına giden devlet memurlarının dönüşlerinde getirdikleri kişisel ya da mesleki kullanıma yardımcı nitelikteki mallardır

 

Bedelli Sermaye Artırımı

Şirketlerin sermaye artırımı karşılığında çıkardıkları hisse senetlerini nominal değerinden veya daha yüksek bir fiyattan satmak suretiyle gerçekleştirdikleri sermaye artırımlarına denir

 

Bedelsiz Sermaye Artırımı

Anonim ortaklıkların, iç kaynaklarından yaptıkları sermaye artırımı karşılığı çıkardıkları hisse senetlerini bir bedel almaksızın ortaklarına dağıtarak gerçekleştirdikleri sermaye artırımlarıdır

 

Belgeler İçin Ödeme

Mal alımında transfer belgeleri için yapılan nakit ödemedir

 

Belgesel Taslak

Belgelerin iliştirildiği taslaktır

 

Benchmark (Ölçüt)

Ölçüm ve karşılaştırma kriteri anlamında kullanılmaktadır Örneğin portföy yönetiminde, benchmak portföy, bu yapı dışında oluşturulan portföylerin performans (getiri ve risk anlamında) başarısının ölçümüne esas alınan portföydür Diğer bir örnek; benchmark menkul kıymetler, piyasada yeterince likiditeye sahip, ihraç eden kurum tarafından bu özelliğinin devam ettirilmesi söz konusu olan ve piyasada benzer ihraçlar için bir referans teşkil eden kıymetlerdir

 

Benchmarking

Tezgah çalışması; bir kuruluşun kendi sektöründen veya dışından başarılı bir kuruluşu referans alarak karşılaştırma yapması ve daha iyi olmaya çabalaması; aynı sektörde çalışan şirketlerin birbirlerinin ürünleri üzerinde yaptığı inceleme, piyasa araştırması, pazarlama taktiklerinin belirlenmesi gibi etkinlikler; bir şirketin rakiplerinin üretimden yönetim şekline kadar tüm yöntemleri detaylı olarak incelemesi ve kendi şirketine adapte etmesi

 

Benelüks

Belçika, Hollanda ve Lüksemburg arasındaki gümrük anlaşması İlk kez 1921'de Belçika ve Lüksemburg birleşme girişiminde bulunmuş, bu birlik İkinci Dünya Savaşı'na kadar sürmüş, savaş sonrasında da Hollanda'nın katılımıyla 1 kasım 1960'da 'Benelüks Ekonomik Birliği' resmi nitelik kazanmıştır

 

Bertran Çözümü

İki satıcının egemen olduğu bir piyasada satıcıların fiyat politikası uygulayarak nasıl dengeye geldiklerinin araştırılması

 

BES (Business Expansion Scheme) İş Genişletme Programı

BSS (Business Start Up Scheme) kavramının yenileştirilmiş şeklidir Girişimcilerin riskli yatırımlara girmelerini teşvik eder Karşılığında vergi kolaylığı sağlar

 

Beş Yıllık Plan

(1) ülkede orta vadede uygulanacak ekonomi politikalarının genel gelişme yönünü, hedeflerini, kaynaklarını, koşullarını öngören kararlar (2) endüstriyi ve kollektif tarımı yaygınlaştırmak için Rusya'da Stalin yönetimi tarafından uygulanan plan 1928-1932 dönemini kapsayan Birinci Beş Yıllık Plan, büyük çapta acı çekilmesine yol açmakla birlikte dev bir sosyal devrim niteliği taşımış, ağır sanayinin geliştirilmesine, merkezileştirilmiş bir tarımsal ekonominin kurulmasına zemin hazırlamıştır 1933-1937 dönemini kapsayan İkinci Beş Yıllık Plan, daha çok tüketim malı üretilmesini amaçlamıştır 1938-1942 tarihleri arasındaki İçüncü Beş Yıllık Plan, özellikle silahlanma ve savunma sanayine yöneliktir

 

Beşeri Sermaye

Kişilerin üretken bir biçimde çalışmaları ve hizmetleri karşılığı gelir elde etmelerine imkan veren kazanılmış beceri ve kapasiteler

 

Beyan Sahibi

Kendi adına beyanda bulunan kişiyi veya adına beyanda bulunulan kişiyi ifade eder

 

Beyaz Yakalı

El emeğine dayanmayan bir iş yapan

 

Beyin Göçü

Az gelişmiş ülkelerden gelişmiş ülkelere nitelikli iş gücü, bilim adamı ve araştırmacı göçü Gelişmiş ülkeler arasında da olabilir Ancak ekonomik ve sosyal etkileri açısından daha etkileyici olduğu için az gelişmiş ülkeler için önemlidir

 

Bırakınız Yapsınlar

Ekonomik liberalizm; sınırsız dış ticaret politikası; ekonomik gelişmenin bireysel çıkarlara dayandığı ve bireylerin serbestçe davranmasına imkan verilmesi savı; devletin ekonomik etkinliklere, sanayi ve ticaret işlerine müdahale etmemesi prensibi; en az devlet müdahalesine dayalı politika

 

Bilanço

Envanterde gösterilen kıymetlerin değerleri itibariyle tasnifli ve karşılıklı olarak tertiplenmiş özeti; bir işletmenin belirli bir dönem sonunda, bütün varlıklarını, alacaklarını ve borçlarını göstermek üzere düzenlenen ve işletmenin ekonomik durumunu muhasebe diliyle ifade eden cetvel; işletmenin belli bir tarihte sahip olduğu aktif, pasif ve öz varlığını (kaynaklarını) gösteren tablo

 

"Bir şirketin dönemsel faaliyetleri sonucu, dönem sonunda hazırladıkları (31 Mart, 30 Haziran, 30 Eylül ve 31 Aralık) ve yayınladıkları tablolardır Şirketin portresini çizen bu tablolar muhasebe dilinde ""t tablosu"" olarak adlandırılır"

 

Bilateralizm

İki taraflılık; bütün dünyada ticari engellerin ortadan kalktığı bir dönemde daha önem kazanan ikili ilişkiler; iki ülke arasında yapılan, hükümleri başka ülkeleri bağlamayan, özellikle ticaret ve ödemelerle ilgili ikili anlaşmaları içeren sistem Söz konusu ülkelerin, uluslararası ticarette diğer ülkelere tanımadıkları ayrıcalıkları birbirlerine tanımalarıdır Bu ayrıcalıklar, kapsamlı ithalat kotaları ya da gümrük tarifesi indirimleri biçiminde olabilir İki yanlılık, GATT ilke ve kurallarının onaylamadığı bir dış ticaret ilişkisidir Bu ilişki biçimi, İkinci Dünya Savaşı'nı izleyen yıllarda AET ve EFTA gibi birçok ülkeyi bünyesinde toplayan ekonomik bütünleşmelerin doğmasıyla etkinliğini kaybetmişti

 

Bilgisayar Sistemi Gümrük idarelerinde gümrük işlemlerinin yürütüldüğü yerel veya geniş alan ağı ile birbirine bağlı entegre bilgisayar sistemini anlamına gelir

 

Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikler (Bilge)

Eşyanın gümrük sahasına girişinden çıkışına kadar tüm gümrük işlemlerinin gerçek zamanlı olarak bilgisayar ortamında yürütülmesine ilişkin olarak kullanılan bir yazılımdır

 

Bileşik Faiz

Bir yatırımın yatırım dönemi boyunca kazandığı faizin de yeni yatırım döneminde yatırıma tabi tutulması sonucu elde edilen getiriyi gösteren faizdir Diğer bir deyişle faizin de faiz kazanmasıdır

 

Bimetalizm Altın ve gümüşe dayalı para sistemi; çift maden sistemi

Bu sistemde altın ve gümüş arasında belli bir değer oranı vardır Oran, 16 ons gümüşün 1 ons altına eşit olmasıdır Ancak bu yasal orantının, metallerin ticari değeriyle ilişkisi yoktur Her iki maden de birlikte dolaşımda bulunur

 

Bireyci Ekonomi

Fertlerin çıkarlarını amaç edinen ekonomik görüş Bu görüşe göre toplum kişiyi alet olarak kullanmaz Kendisi kişinin rahatını sağlayacak bir alettir Ferdiyetçilik aşırı bir görüşe uyularak kişinin herşeyi kendine göre ayarlaması, her türlü bağdan sıyrılması olarak kabul edilmiştir Karşıtı kollektivizmdir

 

Birikmiş Faiz

Bir yatırımın, yatırım dönemi içerisinde, ödeme tarihine kadar üzerinde biriken faizdir Örneğin, 6 ayda bir dönemsel % 30 kupon ödemeli 100000 TL ‘ den ihraç edilen bir devlet tahvilini almak için, piyasa oranının değişmediği varsayımı ile 3 ay sonra ödenmesi gereken fiyat yaklaşık 115000 TL’ dir (dönem sonunda toplam 30000 TL faiz kazanması için, bu durumda ikinci 3 ay için % 1304’ lük bir getiri söz konusudur) Buradaki 15000 TL yatırımın üzerinde biriken faizi ifade etmektedir

 

Birincil Piyasalar

Menkul kıymetleri ihraç eden şirketler ile tasarruf sahiplerinin doğrudan doğruya karşılaştıkları piyasalardır Diğer bir anlatımla, menkul kıymetlerin ihraçcı kuruluşlarca tasarruf sahiplerine ilk kez satışa sunulduğu piyasalardır

Benzer şekilde, devlet iç borçlanma senetlerinin, TC Hazine Müsteşarlığı tarafından ihale yöntemi ile satımı da bir birincil piyasa işlemidir Bu senetlerin daha sonra yatırımcılar arasındaki alım-satımları ise ikincil piyasa olarak adlandırılan piyasalarda gerçekleşmektedir

 

Birikmiş Faiz

Bir yatırımın, yatırım dönemi içerisinde, ödeme tarihine kadar üzerinde biriken faizdir Örneğin, 6 ayda bir dönemsel % 30 kupon ödemeli 100000 TL ‘ den ihraç edilen bir devlet tahvilini almak için, piyasa oranının değişmediği varsayımı ile 3 ay sonra ödenmesi gereken fiyat yaklaşık 115000 TL’ dir (dönem sonunda toplam 30000 TL faiz kazanması için, bu durumda ikinci 3 ay için % 1304’ lük bir getiri söz konusudur) Buradaki 15000 TL yatırımın üzerinde biriken faizi ifade etmektedir

 

BIS (Bank for International Settlements) Uluslararası Ödemeler Bankası

Bütün merkez bankalarının bankası niteliğindedir 1930'da kurulmuştur Amacı, Alman savaş borçlarına ait hesapların ve ödemelerin tanzim edilmesidir Günümüzde ise merkez bankaları arasındaki ilişkileri düzenlemek, işbirliğini geliştirmek, çeşitli uluslararası finans işlemlerinin kolaylaştırılmasını sağlamak, uluslararası mali operasyonlar için kolaylık temin etmektir

 

Blankizm

Bir avuç devrimci komplocunun iktidarı ele geçirmesiyle kapitalist sömürüye son verilebileceğine inanan ünlü politik eylemci Louis Auguste Blanqui'nin (1805-1881) adıyla anılan 19 yüzyıl Fransız devrimci hareketi Blankistler, işçi sınıfının kitlesel işçi hareketine dayanan politik bir parti içinde örgütlenmesinin zorunluluğunu reddetmişler ve kaçınılmaz olarak devrimi başarısızlığa mahkum etmişlerdir

 

Blok Satış

Emir miktarı şirketin ödenmiş/çıkarılmış sermayesinin % 10’unu aşan satış işlemidir

 

Blokaj

(1) Paranın harcanmasını yasaklama, bir varlığın, yetkili mercilerin izni olmadan sahibi tarafından kullanılamaması; yasal koşullara uygun olarak sahibinin tasarrufuna ve kullanmasına izin verilmeyen dondurulmuş değer Bloke hesap uygulaması, icra veya vergi borçlarından veya dış politika nedenlerinden kaynaklanabilir (2) Abluka; bir devletin bir başka devlete karşı uygulayabileceği çeşitli önlemlerdir

 

Boğa Piyasası

Talebin arzdan daha çok olduğu ve borsada fiyatların tırmanışa geçtiği dönemi ifade eder

 

Bolluk Ekonomisi

Bir ülkenin tüm bireylerinin hayat seviyesini üst düzeye ulaştıracağı ileri sürülen ekonomik düzen; bir ülkede mevcut satın alma gücünün tüketim malları sanayini tam kapasite ile çalıştırmaya yetecek kadar yüksek olması

 

Bologna Ekolü

Faizin yasaklanmaması gerektiğini savunan ekol 12 ve 13 yüzyıllarda Bologna kentinin hukukçuları tarafından, faiz alınmasına karşı çıkan Katolik Kilisesi'ne tepki olarak ileri sürülmüştür

 

Bon Marşe

1852'de Paris'te Aristide Boucicaut tarafından açılmış ve kısa sürede genişlemiş mağazalar zinciri Satış hacmi, sekiz yıl içinde on katına, sahibi öldüğünde de yüz katına çıkmıştır

 

Bonifikasyon

(1) Vergi muafiyeti, bir verginin kaldırılması, teşvik amacıyla bazı ihraç mallarının vergiden istisna edilmesi, (2) Müşterinin uğrayacağı zararı karşılamak amacıyla satıcının verdiği mal fazlası veya fiyat indirimi Fiyat indirimi, çok miktarda mal satın alan müşterilere de yapılabilir

 

Bono Borç Senedi

Bir bedelin kayıtsız şartsız ödeneceğini ifade eder Düzenleyenin imzasını, düzenleme tarihini, alacaklının ismini, bono veya emre muharrer senet sözcüklerini içeren bir taahhüt senedidir Taahhüt senedinin bono sayılabilmesi için bu şartları içermesi gerekir Düzenleme yeri veya ödeme yeri ifadelerinden birinin bulunmaması bononun niteliğini değiştirmez Ancak her ikisi de belirtilmemişse taahhüt senedi bono değil adi senet kabul edilir

 

Bonservis

İşten ayrılan birine yöneticiler tarafından verilen, ilgilinin işini ve çalışmalarını özetleyen hizmet belgesi; tavsiye mektubu

 

Borç

Bir kişi veya kuruluşun diğerine karşı yerine getirmek zorunda olduğu yükümlülük

 

Borç/Servis Oranı

Dış borçların ana para, faiz ve diğer ödemelerin yıllık toplamının, cari ödemeler bilançosunda yer alan döviz kazançlarına (ülke ihracatına) oranı Bir ülkenin borçlarını geri ödeme kapasitesini ortaya çıkaran göstergelerden biridir Bu oran elde edilen dövizin ne kadarının borç ödemelerine ayrıldığını gösterir

 

Borç Devir Hızı

"Borçların satışların maliyetine oranlanması; şirketin borçlarını ne hızda ödediğini gösterir Bu oranın düşük olması şirket için o kadar iyidir"

 

Borç/Özsermaye Oranı

Şirket, işletme sermayesi ve yatırımlarının finansman ihtiyacını dış kaynaklardan mı (borç) yoksa iç kaynaklardan mı (özsermaye) karşıladığını gösterir Ülkemizde dış kaynak finansmanı genelde içsel kaynaklardan daha yüksek maliyetli olduğu düşünülürse bu oranın düşük olmasi tercih edilir

 

Borçlanma Oranı

İşletmenin borçlanarak sağladiği yabanci kaynaklar ile, ortakların sağladığı ve faaliyet sonucu yaratılan özsermaye arasındaki ilişkiyi göstermektedir Borçlar Toplamı / Özsermaye formülü ile hesaplanır

 

Borçlu / Alıcı

Vadesinde faturanın bedelini ödemekle yükümlü olan ve malların alıcısı konumunda olan firma

 

Borçlu İşlem Hacmi (BİH )

Satıcı firmanın her borçlusu için ayrı ayrı tanınan azami işlem hacmi

 

Borçlu Ödeme

Faturanın vadesinde alıcı tarafından ödenmesi

 

Borsa

Mübadele konusu olan mal ve değerli maddelerin ortada olmadan kağıtlarla alınıp satıldığı Pazar

 

Borsa Eksperleri

Menkul kıymetlere ilişkin alım-satım emirlerinin ilgili iç yönetmelikte belirtilen esaslara göre karşılaştırılması ile fiyatların teşekkülünü izleme ve alım satım işlemlerinin sonuçlandırılmasını sağlamakla yükümlü olan görevlilerdir

 

Borsa Emirleri

Müşteri emirleri, aracı kurum üye temsilcileri tarafından seans içinde borsa bilgisayar sistemine aktarıldığında borsa emrine dönüşür

 

Borsa Fiyatı

Borsada belirli kurallara göre işleyen organize pazarlarda işlem gören menkul kıymetlerin, borsadaki arz ve talep koşullarına göre oluşan fiyatıdı

 

Borsa Payı

Borsa üyelerinin, Borsa’da gerçekleştirdiği işlem hacmine göre hesaplanarak Borsa’ya ödenen meblağ olup Borsa Yönetim Kurulu’nca belirlenir

 

Borsa Üyeleri

Sermaye Piyasası Kurulu’ndan yetki belgesi ve Borsa’dan üyelik belgesi almış aracı kuruluşlardır

 

Borsaya Kote Olmak

Borsanın izniyle halka arz edilecek hisse senetlerinin, borsaya kaydedilmesidir Kote ettirilmemiş senetlerin ticareti olanaklı değildir Kote olmuş senet, ilgili borsada tanındığını ve alım/satımının yapılmasına izin verildiği anlamına gelir Hisse senetlerinin ticaretinin yapıldığı bir piyasa olan her borsanın kendine özgü kuralları vardır

 

Bowley Teorisi

Düopson durumunda kar ve üretim miktarının ilişkilerini saptayan kuram İngiliz ekonomist ve istatistikçi Arthur Lyon Bowley tarafından ileri sürülmüştür Bir malın iki satıcısı olması durumunda, bunların arasındaki rekabetin bir ölüm kalım savaşına varmaması için fiyatları nasıl saptamaları gerektiğini açıklar

 

Boykot

Bir topluluğun bir kişi, kuruluş ya da ülkeyle ilişkilerini kesmesi

 

Brandt Raporu

1977'de Dünya Bankası'nın önerisi üzerine az gelişmiş ülkelerin sorunlarını incelemek ve çözüm yolları önermek amacıyla Alman siyaset adamı Willy Brandt'ın başkanlığında bir komisyon kurulmuştur Komisyon çalışmasını 1980 yılında, 'Kuzey-Güney: Yaşam Savaşı İçin Bir Program' adı altında yayınlamıştır Rapor zengin Kuzey ile yoksul Güney arasında büyüyen açığı vurgular

 

Brent Piyasası

Kuzey Denizi petrolünün piyasası

 

Bretton Woods Konferansı

1944 yılında Dünya Bankası ve IMF'nin kurulduğu konferans

İkinci Dünya Savaşı sonrası, uluslararası ödemeler ve sermaye hareketleri açısından genel bir düzenleme yapılmasına, uluslararası bir para kuralı belirlenmesine ilişkin olarak yapılan toplantı

 

Broker

Simsar, acente, komisyoncu, yatırımcılar için ticari işleri yürüten kişi, mal alışverişinde acentelik yapan kimse

 

Brüt Ağırlık

Bir nakliyede malların ambalajıyla birlikte toplam ağırlığıdır

 

Brüt Kar Marjı Oranı

İşletmenin satışlarının brüt karlılığını göstermektedir Brüt satış Karı / Net satışlar formülü ile hesaplanır

 

Bullionizm

Altın, gümüş ya da diğer değerli madenlerin külçe halinde ihracatının yasaklanması

 

Bundesbank

Federal Almanya Merkez Bankası

 

Business to Business Commerce (B2B)

İnternet aracılığı ile iki işyeri arasında gerçekleşen ticari işlemler Geçmişte Elektronik Veri Alışverişi (EDI- electronic data interchange) ile yapılan Bu ticaret şekli günümüzde XML teknolojileri ile yapılmaya başlanmıştır

 

Business to Consumer Commerce (B2C)

İşyerleri ve bireyler arasında gerçekleşen ticari işlemler

 

Bütçe

Gelecekte belli bir dönemde gerçekleşmesi öngörülen gelir ve giderlerin karşılıklı tahminlerini içeren cetvel; belirli bir süreyi, çoğunlukla takvim yılını veya ekonomik yılı kapsayan, devlet gelir ve giderleri planının parasal göstergelerle ifadesi Geniş anlamıyla bütçe kurumların, örgütlerin, kuruluşların ya da kişilerin belirli bir süre içindeki gelir gider planlarıdır

 

Bütçe Açığı

Devletin harcamalarının, gelirlerinden yüksek olması

 

Bütçe Dengesi

Devlet harcamalarının gelirlerine eşit olması

 

Bütçe Fazlası

Devlet gelirlerinin harcamalarından yüksek olması

 

Büyüme

İş gücü, doğal kaynaklar ve donanımda, kişi başına bir yıldan geçen yıla oranla daha yüksek bir gelir sağlayacak şekilde kaydedilen artış

 

Büyüme Oranı

Milli gelirin bir önceki yıla göre artış oranı Belli bir dönemin sabit fiyatlarla GSMH'sinin, bir önceki yılın aynı döneminin GSMH'sine bölünmesiyle bulunur Sanayileşmiş ülkelerde, ekonominin bir yıl veya üç aylık dönemler itibariyle performansını ölçerken gayrısafi milli hasılanın büyüme hızı kullanılır İç aylık hesaplamalar ekonominin seyrinin daha iyi izlenmesi için yapılır Böylece hükümete ekonominin gidişi konusunda ipuçları verilir ve gerekli önlemlerin alınması için bir erken uyarı sistemi görevi görür Sanayici ve işadamları büyüme oranının seyrine göre üretim, satış ve yatırım programlarını daha sağlıklı bir şekilde yapabilirler

 

C-Ç-D

 

C

 

CACM (Central American Common Market)

Orta Amerika Ortak Pazarı 1960'da imzalanan anlaşma gereği 1961'de kurulmuştur Merkezi Guatemala City'dedir İyeleri: Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nikaragua

 

Call Option

Opsiyon, sahibine, opsiyona konu olan kıymeti, kontratta yazan fiyattan, kontrat vadesinde herhangi bir yükümlülük doğurmadan alma hakkı verir Bu tür bir mali araçta, vadede, opsiyona konu olan kıymetin fiyatı kontrat fiyatının altında gerçekleşirse opsiyon sahibi bu hakkını kullanmaz ve işlemini daha düşük olan piyasa fiyatından gerçekleştirebilir

 

Cambridge Okulu

Cambridge İniversitesi'nden bir grup ekonomistin oluşturduğu topluluk Okulun kurucusu, 1885-1908 arası Politik İktisat Kürsüsü Başkanlığı yapmış olan Alfred Marshall'dır Keynes'in hocası olan Marshall, o zamana dek makro ekonomiye yönelik olan dikkatlerin mikro ekonomiye çekilmesini sağlamıştır En büyük başarılarından biri mikro ekonomiyi arılaştırıp geliştirmesidir

 

Cari Kur

Gerçek kur Döviz piyasasında günlük olarak döviz alım, satım işlemleriyle oluşur

 

Cari Varlıklar

Satılabilir pay senedi ve tahviller, alacaklar, stoklar, kasa ve öteki döner varlıklardın oluşan bütün

 

CAMO (Common African and Mauritius Org)

Afrika ve Madagaskar Ortak Grubu 1965 yılının şubat ayında kurulmuştur 1970'de Afrika, Madagaskar ve Mauritius Ortak Örgütü (OCAMM) adını almış, 1974'te de Madagaskar'ın örgütten çıkmasıyla yeniden eski adını kullanmıştır

 

CARICOM (Caribbean Common Market)

Karaibler Topluluğu ve Ortak Pazarı Bölgesel ve uluslararası bir örgütlenmedir 1973'de kurulan örgütün amacı, Karaib ülkeleri arasındaki işbirliğini ve bölgesel ticareti geliştirmektir

 

Category Killer

Uzman mağaza; belli bir sektörde satış yapan mağaza Amerika Birleşik Devletleri«nde ortaya çıkmış bir perakende satış şeklidir Önce geleneksel ticaret ve perakendecilik anlayışının egemen olduğu bir pazar boşluğu belirlenir Hayat tarzı ve talep analizleri yapılarak, hangi tür malların satış şansı olduğu araştırılır İnsanların yoğun olarak yaşadığı ve on kilometre çapında bir alana hizmet verecek bir yerde mağaza açılır

 

CE İşareti

"Bir ürünün Avrupa Birliği direktifleri ile belirlenen sağlık, güvenlik, çevrenin ve tüketicinin korunması gereklerine uygun olduğunu gösteren bir Birlik işaretidir "

 

CEO (Chief Executive Officer)

Genel Müdür

 

CF

Fiyatın mal bedeli ve taşıma masraflarından ibaret olduğunu gösteren kısaltma

 

CFR Ticari

Mal bedeli ve navlun

 

Chaebol

Güney Kore'nin holdinglerine verilen ad

 

CIF (Cost-Insurance-Freight)

Bir malın maliyet, sigorta ve navlun ücretlerini kapsayan fiyatı; müşterinin limanına teslim, malın ihraç olunan yere teslimi

 

CIO (Chief Information Officer)

Şirketin enformasyon sistemleri ve bunlarla ilgili kaynaklardan sorumlu üst düzey yönetici

 

Ciro

(1) çekin arkasını imzalama, (2) bonodan doğan hakların bir başka kimseye senet sahibi tarafından devredilmesi, (3) bir şirketin bir yıllık iş hacmi

 

Clayton Yasası

1914'de çıkarılan ve rekabeti büyük ölçüde azaltacak girişimleri yasaklayan yasadır Piyasadaki toplam malın önemli bir kısmını üreten tekellerin gelişmesinin denetim altında tutulmasını hedeflemiştir

 

Colbertism

Fransız Merkantilizmi, Sanayi Merkantilizmi; 1664-1681 arasında uygulanan, ülke sanayini geliştirerek ihracatı artırma politikası Bu çabaya özel sektör kadar devlet de yoğun şekilde katılmalıdır Devlet eliyle sanayileşmenin desteklenmesine, koruyucu dış ticaret politikasıyla ithalatın kısılarak ihracatın artırılmasına, ithalata yüksek vergiler uygulanmasına yönelik bir dizi politika düzenlenmesini içerir

 

Colombo Planı

Güney ve güneydoğu Asya'daki Batı yanlısı ülkelere ekonomik yardım yapılması amacıyla 1950'de uygulamaya konan plan Başta İngiliz milletler Topluluğu çerçevesinde gelişen bu örgütlenme, diğer Asya ülkelerinin de dahil olmasıyla genişlemiştir

 

Comecon (Council for Mutual Economic Aid)

Karşılıklı Ekonomik Yardım Konseyi; Doğu Bloku Ortak Pazarı CMEA olarak da bilinir Ekonomik amaçlı uluslararası bir örgütlenmedir İye ülkelerin kalkınma planlarının koordinasyonuna ve ekonomik gelişmelerine ağırlık vermiş, bu amaçla öneriler hazırlamıştır

 

COMESA

Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarı 1983 yılında açılan Doğu ve Güney Afrika Tercihli Ticaret Bölgesi, 1993 yılında 21 ülkenin ortaklığı ile bir ortak pazara dönüşmüştür Amaç, üye ülkeler arasında gümrüksüz ticaret yapmaktır İyeler: Angola, Burundi, Cibuti, Eritre, Etiyopya, Kenya, Komor Adaları, Kongo, Madagaskar, Malawi, Mauritius, Mısır, Namibya, Ruanda, Seyşel Adaları, Sudan, Swaziland, Tanzanya, Uganda, Zambiya, Zimbabwe

 

Çapa (Nominal Anchor)

Ekonomik karar alma süreçlerinde referans olarak alınan büyüklükleri ifade etmek için kullanılır Örneğin kur çapası kavramı, Merkez Bankasının kur için belli öngörüleri sonrasında, diğer ekonomik birimlerin de bu öngörüye güven duyması ile birlikte, alınan ekonomik kararlarda kurun, kurdaki artışın esas alınması ve fiyat, ücret artışı, yatırım gibi kararlarının kur politikası çerçevesinde şekillenmesini ifade eder Bu tür bir çapaya (politikaya) güvenin olmaması halinde, seçilen büyüklükler bu özelliklerini kaybederler Parasal büyüklükler, faiz oranları, enflasyon, büyüme oranları “çapa” olarak kullanılan büyüklüklerdir Özellikle son yıllarda, kur ve faiz oranı gibi büyüklüklerin çapa olarak kullanımında ortaya çıkan güçlükler, enflasyonun bu amaçla kullanımını yaygınlaştırmıştır

 

Çapraz İşlem

İşlemin alıcı ve satıcı tarafının aynı üye olması durumunu ifade eder Bu şekilde işlem oluşturmaya yönelik emirler (Cross Orders), belirli kurallar dahilinde işlleme tabi olurlar

 

Çapraz Kur

Bir ulusal paranın dışında iki yabancı paranın birbiri karşısındaki değiştirilme oranıdır

 

Çek

Para yerine kullanılan değerli kağıt; herhangi bir kredi kurumunda hesabı bulunan bir kimsenin özel işaretli bir matbu kağıtla, söz konusu kişiye ya da kağıda sahip kişiye yazılı miktar kadar para ödenmesine ilişkin verdiği yazılı emir, bir bankada ticari hesap açtırmış olan kimsenin gerek kendisine gerekse de başkasına ödeme kolaylığı gösteren yazılı talimat

 

Çekirdek Enflasyon (Core Inflation)

Tüketici ve Toptan Eşya Fiyat Endeksleri gibi genel kullanıma açık mal ve hizmet sepetlerinden oluşan enflasyon endekslerinin temel enflasyonist eğilimleri tam olarak yansıtmadığı varsayımı ile, bazı mal grupları ile fiyat değişmelerine yol açan bir takım unsurların enflasyon endeksinden çıkarılması sonucu ulaşılan bir enflasyon tanımıdır Bu amaçla, dışsal etkilere (enerji fiyatlarında artış, mevsimsel koşullar, maliye politikası vs) daha açık olan ve geçici nitelikler taşıyabilen, enerji, temel gıda maddeleri fiyatları ve dolaylı vergiler bu tür enflasyon hesaplamaları içerisine katılmamaktadır Amaç, fiyatlar genel seviyesindeki değişimi sürekli kılan unsurları tespit etmek ve bunlara yönelik daha gerçekçi politika kararları alabilmektir Özellikle, enflasyon hedeflemesine yönelen ülkelerde bu türden alternatif endeks oluşumları değişik formları ile kullanılmaktadır Türkiye’de Özel İmalat Sanayi Fiyat Endeksi "çekirdek enflasyon" olarak adlandırılmaktadır

 

Çevre Ekonomileri

Geri bıraktırılmış ekonomi Arjantinli ekonomi profesörü Raul Prebisch tarafından ileri sürülmüştür Prebisch, gelişmiş ekonomilere de "merkez ekonomileri" demiştir Merkezde olup bitenler çevreye daha geniş ölçüde yansır Merkez ekonomilerde gelir düşmesi görülmeye başlamışsa çevre ekonomilerinde bu düşme daha büyük ölçüde olmaktadır

 

Çevrilebilir Para Birimi

İstendiğinde alınıp satılabilen para birimidir

 

Çıkarılmış Sermaye

Kayıtlı sermaye sistemine tabi ortaklıkların satışı yapılmış hisse senetlerini temsil eden sermayeleridir

 

Çift Metal Kuralı

Para değerinin altın ve gümüşe göre saptanmasıdır Güçlüğü, iki metal arasındaki değişim oranının belirlenmesindedir 19 yüzyıl ülkelerinin genellikle kabul ettiği oran 15-16 ölçek gümüşün bir ölçek altına denkliğidir Ne var ki, bu iki metalin değer oranı değiştiği zaman, değer kazanan metalden yapılan paraların halk tarafından saklandığı ve ortadan kaybolduğu görülmüştür Bu kural, 1870'lerde terkedilmiş, yerine altın kuralı kabul edilmiştir

 

Çift Vergileme

Bir vergi konusunun iki kez vergilendirilmesi

 

Çoğaltılabilen Mallar

Miktarı her zaman için üretimle artırılabilen mallar Ekmek, peynir, otomobil gibi

 

Çoğaltılamayan Mallar

Miktarının artırılması mümkün olmayan mallar Tarihi ve antika eşyalar gibi

 

Çok Fiyat-Sürekli Müzayede Sistemi

"Çok fiyat yöntemi; bir menkul değer için verilen alım satım emirlerinin fiyat ve zaman önceliği kurallarına uygun olarak teker teker karşılaştırılması sonucunda oluşan fiyatlarla alım satım işleminin gerçekleştirilmesidir"

 

Çok Uluslu Şirket

Birden fazla ülkede üretim ve pazarlama faaliyetleri olan firma Genellikle dünya pazarları için üretim yaparlar Gelişme stratejilerini global olarak saptarlar Özellikle İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra yaygınlaşmışlardır

 

D

 

DAC (Development Assistance Committee)

Kalkınmaya Yardım Komitesi OECD bünyesinde özel bir komitedir İyeleri: Avustralya, Avusturya, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Yeni Zelanda, Norveç, İsviçre, ABD, Fransa, Japonya, Almanya, İngiltere, Hollanda, Kanada, İsveç, İtalya, AT Komisyonu

 

Dağıtıcı

Bir üreticinin mallarını direk olarak satan ve hizmeti veren yabancı acentadır

 

Dalga Etkisi

Bir ülkedeki ekonomik canlanmanın komşularına da yansıması

 

Dalgalı Borçlar

Devletin gelir ve giderleri arasında zaman açısından ortaya çıkan farkları gidermek amacıyla sağladığı kısa vadeli krediler

 

Dalgalı Döviz Kuru

Ulusal paranın değerinin serbest piyasada döviz arz ve talebine göre belirlendiği sistem "Serbest döviz kuru sistemi", "yüzen kur sistemi", "esnek döviz kuru sistemi" gibi isimler de verilmektedir Bu sistemde döviz kuru günlük olarak herhangi bir kamu müdahalesi olmadan belirlenir Döviz piyasasındaki denge ve ödemeler bilançosu düzeltmeleri döviz kurundaki değişmelerle gerçekleşir

 

Damping

Toptan ucuz fiyata satma, maliyetin altında satış, bir malı dış pazarlarda iç pazarlardan daha ucuza veya zararına satma, ihraç mallarının aynı zamanda aynı şartlar altında bir imalat memleketindeki alıcıya kendi ülkesinden daha ucuza sunulması

 

Darboğaz

Bir üretim sürecinde karşılaşılan arz ve talep dengesizlikleri

 

Dardanizm

Özellikle tarımsal ürün piyasalarında fiyatları yüksek tutmak ya da maliyetlerin aşağı düşmesini önlemek amacıyla malın çeşitli yollardan yok edilmesini sağlamak

 

Dayanıklı Mallar

Birçok kez kullanılmaya elverişli mallar Toprak, ev, otomobil, beyaz eşya gibi

 

Dayanıksız Mallar

Sadece bir kez kullanılmaya elverişli mallar Gıda maddeleri gibi

 

Dayanışmacılık

Dayanışmayı toplumun törebilimin politika ve ekonominin temel ilkesi sayan bireycilikle kollektivizm arasında yer alan görüş

 

Dealer

Alım-satım işlemlerinde kendi nam ve hesabına hareket eden kişi ve kurumlara verilen isimdir

 

Dealing Room

Bankaların döviz ve mevduat alışverişi yaptıkları bölüm Bir şirket merkezindeki tüm yatırım uzmanlarının katılımı ile borsanın seansı boyunca borsa temsilcileriyle sürekli açık bir telefon sisteminin olmasıdır Bu sistemde yatırımcı, emirlerini bir gün önceki fiyatlara göre değil piyasada oluşan fiyatlara göre anında verir Böylece yatırımcı, borsadan ne kadar uzakta olursa olsun işlem yaptırabilir

 

Deblokaj

Blokajın kaldırılması, bloke edilmiş bir bölge ya da değerin kurtarılması Bir çeşit özel takastır Dış ülkelerden alacağın tahsili için başvurulur Alacağını uzun süre tahsil edemeyen ülkeler, borçlu ülkeye yeniden mal göndermekten kaçınırlar Bu durum ihracat imkanlarını daraltır

 

Deflasyon

Tedavüldeki paranın azaltılması, ekonomik daralma, deflasyon, emisyondaki azalma, paranın piyasada azalması üzerine satın alma gücünün artması, fiyatlar genel düzeyinin düşürülmesi Enflasyonla değerini kaybetmiş olan paranın değerini tespite yarayan tedbirlerden biridir Fakat para değerindeki düşüş çok fazla olduğu zamanlar deflasyon çok güç hatta imkansız olur

 

Deflatör

Para darlığını destekleyici etkendir Bu etkenlerin başında faizlerin yükseltilmesi, kredilerin daraltılması, para biriktirme, piyasadaki paranın geri çekilmesi gelir Bir ülkede bir yıl içinde mal ve hizmetlerdeki ortalama fiyat artışını ifade eder Parasal terimlerle ifade edilmiş olan bir faktörün değerinin gerçek değere çevrilmesinde kullanılan fiyat endeksidir

 

Defter Değeri

İşletmenin aktif toplamından, borçlarının düşülmesi ile bulunan özvarlığının, çıkarılmış/ödenmiş hisse senedi sayısına bölünmesi ile bulunur

 

Değer Paradoksu

Yaşamsal değeri düşük, marjinal faydası yüksek malların, yaşamsal değeri yüksek marjinal faydası düşük mallara olan avantajı Doğada nadir bulunan elmasın, çok bulunan suya oranla değerli olması gibi Ancak çölde suyun değeri elmastan çok daha fazladır

 

Değer Zinciri

Üretim, pazarlama ve sevkiyat gibi şirketin faaliyetlerini oluşturan tüm fonksiyonların tek tek ve birbirleriyle ilişkisinin dikkate alınarak incelenmesi Değer zinciri, şirketin iç operasyonlarının rekabetçilik açısından analiz edilmesi için kullanılır Michael Porter tarafından incelenen kavrama göre bu yöntemle işletmelerin bazı faaliyetlerini rakiplerinden daha iyi ve ucuza gerçekleştirmeleri mümkündür

 

Değişim Ekonomisi

Mal ve hizmetlerin değişimlerinin, tarafların serbestçe gerçekleştirebildiği piyasa örgütlenmesi

 

Değişken Faizli İhraçlar (Floating Rate Notes)

Getirisi, ihracı sırasında sabitlenmeksizin önceden belirlenen başka değişkenlere bağlanan kıymetlerdir Gerçekleşen enflasyona veya LIBOR gibi uluslararası faiz oranlarının, örneğin geçmiş 3 aylık ortalamasına endekslenen ihraçlar bu türe girmektedirler Getiri (faiz) oranlarındaki belirsizliğin arttığı ve fiyat oluşumlarının güçleştiği ortamlarda, hem ihraç eden hem de yatırımı yapan kişi ve kuruluşlar açısından riski daha düşüktür

 

Değişken Faizli İşlemler

Factoring ücretinin piyasa koşullarına göre günlük değişken olduğu, müşterinin anapara geri ödemesini istediğinde yapabildiği işlemlerdir Faiz ödeme dönemi o/n, ay veya dönem sonları olabilir

 

Deming Ödülü

Japonya'da kaliteli ürünler üreten sanayi firmalarına verilen ödül Ödüle adını veren yönetim teorisyeni W Edwards Deming, 1950'ler boyunca Japonya'da kalite sistemleri üzerinde çalışmıştır "Japonlara kaliteyi öğreten adam" olarak bilinen Deming, Batı'da ancak 1980'lerde keşfedilmiştir Özellikle Japonya'nın toplam kalite temelinde yükselen sanayi gücü, Batı'yı telaşa düşürünce gözler Deming'e ve Japon yönetim tarzına çevrilmiştir

 

Demografi

Nüfusun dağılım, yaş, meslek gibi özellikleriyle doğum, ölüm gibi hareketlerini konu alan bilim "Demos" (halk) ve "Grapho" (yazma) kelimelerinden meydana gelmiştir Demografik istatistikler ve araştırmalar, coğrafya, sosyoloji, ekonomik planlama ve diğer sosyal bilimlere veriler sunar

 

Dengeli Büyüme

Ekonomide bütün sektörlerin uyumlu bir biçimde büyümelerini öngören plan Bu planlar genellikle az gelişmiş ülkeler tarafından yapılır Böyle ülkelerde dengeli gelişme, birbirini tamamlayan üretim zincirinin gerçekleşmesine bağlıdır Örneğin demir-çelik sanayi kurulması öngörülüyorsa, bununla birlikte kömür, ulaştırma gibi diğer yardımcı sektörlerin oluşumu da dikkate alınır

 

Dengesiz Büyüme

Bir ekonomide belli sektörlere ağırlık verilerek büyüme

 

Denetleme Sertifikası

Alınan malın nakliyesinden hemen önce iyi koşulda olduğunu gösteren sertifikadır

 

Deniz Konşimentosu

"Gemi acentası veya kaptanı tarafından düzenlenerek yükletene verilen , malın teslim alındığını ve kararlaştırılan şekilde taşınarak gönderilene teslim edileceğini gösteren, malı temsil eden ve üzerinde tasarruf hakkı sağlayan kıymetli evrak niteliğindeki "

 

Depresyon

Ekonomik bunalım; ekonomik çöküntü; ekonomide gerileme; fiyatların düşük, işsizliğin yüksek ve satın alma gücünün hızla azalmakta olduğu, ekonominin küçüldüğü dönem Büyüme oranının negatif değerlere düşmesi ve durgunluğun derinleşmesidir Depresyon, resesyondan daha uzun sürer ve toplumun her alanında etkisini gösterir

 

Depo Belgesi

Ürünün hangi koşulda nasıl saklandığını gösteren belge

 

Devalüasyon

Bir ülke parasının değerinin resmi olarak azaltılması, dolayısıyla yabancı paraların değerinin yükseltilmiş olması; paranın satın alma gücünün azaltılması, kıymetini kaybetme, devalüasyon Ödemeler dengesi ciddi açık veren ülkeler tarafından bir dış ticaret politikası olarak uygulanır Bu yönteme paranın nazari değeriyle piyasa veya kambiyo değeri arasındaki farkı kaldırmak için başvurulur

 

Devlet Bankası

Sermayesinin tamamının ya da büyük bir kısmının devlete ait olduğu banka

 

Devlet İç Borçlanma Senetleri

Devletin cari yıl bütçe kanununa dayanarak, bütçe açıklarının finansmanı amacıyla çıkarmış olduğu borçlanma senetlerinin genel adıdır

 

Devlet İç Borçlanma Senetleri

Bu tür menkul kıymetlere yatırım yapanlarının kıymetleri fiyat ve getirilerindeki gelişmeleri basit ve anlaşılabilir göstergeler yardımıyla izleyebilmelerini sağlamak amacıyla oluşturulmuşlardır

 

Devlet Kapitalizmi

Devletin özel üretim üzerinde siyasi ve ekonomik kontrol uygulaması

 

Devletçi Ekonomi

Ekonominin devlet eliyle yürütülmesi, bir memleketin tarım ve sanayinin devlet eliyle yönlendirilmesi Devletin her ekonomik etkinliğini devletçilik kabul etmemek gerekir Yol, liman, köprü, baraj yapımı gibi bayındırlık işleri hükümete devletçi niteliği vermez Ancak memleketin büyük üretim araçları, hükümet tarafından işletiliyorsa bu iktisadi tutum devletçilik sayılır Devletçilik, liberalizmin karşıtı olarak gösterilmektedir

 

Devletleştirme

Özel sektörün ekonomik kuruluşlarının kamu mülkiyetine geçirilmesi

 

Destek seviyesi

Fiyatların düşerken yoğun alımlar ile karşılaştığı ve daha aşağıya düşmekte zorlandığı seviyedir

 

Dezenflasyon

Enflasyon beklenti ve belirtilerinin önlenmesi yoluyla ekonomik istikrarın korunması

 

Dış Borç

Alındığında bir ülkenin mevcut kaynaklarını artıran, ana para ve faiz ödemeleriyle birlikte ödendiğinde ise reel kaynaklarını azaltan borç Dış borçlanmaya giden bir ülke iki açıdan yarar sağlar Birincisi iç tasarrufların yetersizliği nedeniyle yatırım projelerinin finansmanına kaynak sağlamak, ikincisi ise döviz darboğazı nedeniyle karşılaşılan dış ödeme güçlüğünü hafifletmektir

 

Dış Denge

Bir ülkenin dış ödemeler bilançosunun açık ya da fazla vermemesi

 

Devlet Tahvili

Devletin aldığı borçlar karşılığında özel ve tüzel kişilere verdiği ve tahvil sahibinin devletten alacaklı olduğunu gösteren belge:

 

? Hamiline yazılı tahviller

? İsme yazılı tahviller

? Hem isme, hem hamiline yazılı tahviller

 

Dış Ticaret

Bir ülkenin dış ticareti ile ilgili konuları arasında, aylık ithalat ve ihracat değerleri, yılbaşından itibaren toplam ithalat ve ihracat değerleri ve dış ticaret açığı gibi kalemler yer alır İthalat ihracattan fazla ise dış ticaret açığı, ihracat ithalattan fazla ise dış ticaret fazlasından söz edilir Açığın büyümesi döviz dengesini tehlikeye sokabilir İhracatın ithalatı karşılama oranı, ihracatın ithalata bölünmesiyle bulunur Dış ticaretin ana sektörlere göre dağılımında tarım, madencilik ve sanayi ürünlerinin ihracat ve ithalattaki payı incelenebilir Dış ticaretin ana mal gruplarına göre dağılımında ise yatırım malı, tüketim malı ve hammadde ayrımı yapılır

 

Dış Ticaret Sermaye Şirketleri

Dış ticari işlemlerdeki riskleri azaltmak, maliyetleri düşürmek ve uluslararası pazarlarda güçlü bir rekabet ortamı bulabilmek amacıyla kurulmuş şirketler

 

Dış Yardım

Genel olarak gelişmiş ülkelerden az gelişmiş ülkelere sermaye ve teknoloji aktarımı Yardımın en yaygın tanımı, "doğrudan hibe veya gerek nakit gerekse de mal transferi" şeklindedir Ekonomist Hans Morgenthau'ya göre dış yardımları şu şekilde sınıflandırmak mümkündür: (1) İnsancıl amaçlı dış yardımlar, (2) Varlığını sürdürmek için yapılan dış yardımlar, (3) Askeri nitelikte dış yardımlar, (4) Rüşvet niteliğinde dış yardımlar, (5) Prestij amaçlı dış yardımlar, (6) Ekonomik amaçlı dış yardımlar

 

Dışa Açık Ekonomi

Bir ülkenin mal, hizmet, sermaye ve işgücü hareketleri açısından dünya ekonomisi ile bütünleşmesi

 

Dışsal Ekonomiler

Ekonomide bir etkinliğin taraf olmayan ya da etkinliğin dışında kalan kesimler üzerindeki iyi ya da kötü etkileri Bir şirket, yaptığı üretim sırasında su ya da havayı kirletirse kirli havayı solumak ya da kirli suyu kullanmak zorunda kalan insanlara verilen zarar dışsal ekonomi maliyetidir Yeni yapılan bir parkın çevredeki gayrımenkulun değerini artırması da bir dışsal etki yararıdır

 

Dışsal Eksi Ekonomi

Bir firmanın bünyesinde bulunan iş kolları ile birlikte büyümesi sırasında mamul maddelerin fiyatlarının yükselmesine neden olan enerji, limanlama, haberleşme gibi dar boğazların tümü

 

DIY (Do It Yourself)

Bir mamulün fabrikada özel hazırlanmış parçalarının birarada satılması

 

Dikey Birleşmeler

Birbirini tamamlayan birkaç malın üretimini yapan, üretim konuları farklı işletmelerin, hukuki bağımsızlıklarını koruyarak birleşmeleri

 

Dikey Kartel

Belli bir malın üretimiyle ilgili bütün şirketlerin hukuki varlıklarını korumak amacıyla birleşmeleri

 

Dikey Tröst

Belli bir malın üretimiyle ilgili bütün şirketlerin ekonomik ve hukuki varlıklarını kaybederek birleşmeleri

 

Dilim

IMF'ye üye ülkelerin fon kaynakları üzerinden normal çekme haklarının bölümlendirilmesi

 

Dirijizm

Ekonomiye yön verme anlayışı; liberalizme karşıt bir anlayışla ekonomiye bir üst yetke tarafından yön verilmesi gerektiği savı; güdümcülük 17 yüzyıl Fransız monarklarının politikasını tanımlamakta kullanılmış, bazı sosyalistler tarafından devlet kapitalizmi olarak nitelendirilmiştir

 

Direnç noktası

Borsada, belli bir süreç içinde sürekli bir fiyat artışının yoğun satışlar sonucu durdurulduğu fiyat seviyesini ifade eder

 

Disponibilite

İhtiyari karşılık, kasada nakit bulundurma zorunluluğu, istifade edilebilecek durumda olma, kullanılabilir halde bulunma, mevcut hazır para Bankalar, topladıkları mevduatın tümünü kredi olarak vermezler Bunun bir bölümünü güvence niteliğinde Merkez Bankası'na "mevduat munzam karşılığı" olarak yatırırlar Bir kısmı da para çekilişlerini karşılamak üzere kasada bulundurulur Bu rezerv paraya "disponibilite" denir

 

Distribütör

Dağıtıcı Firma

 

Doğal Ekonomi

Bir toplumun tüm üretimini kendisi tüketmesi; üretimin sadece kullanım değeri için yapıldığı ve paranın kullanılmadığı ekonomi Bu durumda mal mübadelesi veya ticaret söz konusu değildir Böyle bir ekonomik yaşantıya sadece ilkel toplumlarda rastlanır

 

Doğal Kaynaklar

Verimli topraklar, ormanlar, akarsular, göller, güneş enerjisi, denizaltı zenginlikleri gibi doğadan kullanılan kaynaklar

 

Dolar

Amerika'da bağımsızlık savaşından önce İngiliz Kuzey Amerika sömürgelerinde kullanılan 8 pesoluk İspanyol parasının İngilizcedeki adı ABD, Antigua, Avustralya, Bahamalar, Barbados, Belize, Bermuda, Brunei, Cayman Adaları, Dominika, Fiji, Grenada, Guyana, Hong Kong, Jamaika, Kanada, Liberya, Nauru, Puerto Rico, Singapur, Tayvan, Trinidad ve Tobago, Yeni Zelanda, Zimbabwe para birimleridir

 

Dolar Diplomasisi

Bir ülkenin, başka ülkelerde yatırım yapmış olan özel girişimci vatandaşlarının çıkarlarını korumak ve geliştirmek amacıyla bu ülkelere karşı güç kullanmaya kadar varabilen baskı uygulaması ABD«nin 1909-1913 arası başkanlığını yapan Taft«ın, kurşunu dolarla yer değiştirme politikasıdır Dış politikada Amerika«nın zenginliğinin ve ticari nüfuzunun kullanılmasını öngörür

 

Dolar Kıtlığı

İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Batı Avrupa ülkelerinde görülen dolar kıtlığı Savaş sonrası dönemde Avrupa'nın sermaye varlıkları tamamen yıkıma uğramış olduğundan, ekonomileri yeniden kurmak ve tüketimi belirli bir düzeyde tutabilmek için sağlanması gereken mal ve hizmetten kaynaklanan talep büyük ölçüde ABD tarafından karşılanmıştır

 

Dolarizasyon

Bir ülkenin para sistemini ABD Doları ile değiştirmesi

 

Dolaysız Vergi

Vasıtasız vergi; yasama organının, verginin fiyatlara dahil edilmemesine özen göstererek çıkardığı, ödeyen kişinin vergi yükünün taşıyıcısı olmasını istediği vergi

 

Doğru Konşimento

Geminin malları aktarma yapmadan yükleme limanından diğer boşaltma limanına taşınması halinde gerekecek konşimento

 

DÖNEN VARLIKLAR

Şirketin en likit aktiflerini gösterir, yani nakit, nakit benzeri araçlar, alacaklar ve stoklar

 

Dönemsel Faiz

Bir yatırımın fiilen elde tutulma süresince getireceği faizi ifade eder

 

Döviz

Uluslararası ödemelerde geçerli olan yabancı para, para işlevi gören her tür bono, poliçe, kredi mektubu, havale ve benzeri varlıklar Alım satımları efektif ve serbest piyasa olmak üzere iki ayrı değerde yapılır Efektif döviz, nakit biçimindeki yabancı para anlamına gelir Döviz kavramının aksine efektif kurda, çek, senet, poliçe gibi ödeme araçları bulunmaz Efektif satış kuru genellikle döviz satış kurundan daha yüksektir Bu iki fiyat arasındaki fark, "kur farkı" veya "kur makası" olarak bilinir Bu farkın büyümesi dövize olan talebin arttığını, farkın kapanması da talebin azaldığını gösterir Yüzde 1-15 dolayındaki fark normal sayılmaktadır Farkın büyümesi halinde merkez bankaları müdahalede bulunur Bu müdahale rezervlerdeki dövizin bir miktarının piyasaya sürülmesiyle gerçekleştirilir

 

Döviz Arbitrajı

Döviz piyasalarındaki kur farklarından yararlanarak kazanç sağlama işlemi Bir dövizin ucuz olduğu ülkeden alınıp pahalı olduğu ülkede satılması Çapraz kur farklarından yararlanılarak da yapılabilir

 

Döviz Arzı

Herhangi bir biçimde elde edilen ve ulusal paraya dönüştürülmek için döviz piyasasına arz edilen yabancı paralar Döviz arzına etki eden başlıca unsurlar şunlardır: (1) İlkenin ihracatına olan talebin fiyat esnekliği, (2) İlke ihracatına rakip olan yabancı mal arzının fiyat esnekliği, (3) İhraç edilen malların arzının fiyat esnekliği, (4) İlkenin ihraç mallarına olan iç talebin fiyat esnekliği

 

Döviz Bonosu

Bankada mevduatın bulunduğunu gösteren, isme veya hamiline düzenlenen kıymetli evrak

 

Döviz Karaborsası

Yasa dışı döviz alım satımının yapıldığı piyasa Resmi döviz kurunun, yabancı paraları ulusal para karşısında aşırı değerlendirmesi, döviz arzının talebi karşılamasını zorlaştırır Bu durum, dövizin yüksek karaborsa fiyattan alınıp satıldığı bir piyasanın oluşmasına neden olur

 

Döviz Kontrolu

(1) Yurt içi politikalarla döviz fiyatlarının denetlenmesi Görünmeyen işlemlere konan miktar sınırlamaları, döviz alım satımına uygulanan primler, döviz bulundurmanın çeşitli derecelerde sınırlandırılması gibi (2) Dövizle işlem yapan kuruluşların faaliyetlerinin devletçe denetim altında tutulması Dış ödemelerde karşılaşılan güçlükleri gidermek, ülkeden sermaye çıkışını denetlemek, ekonomik kalkınmaya katkıda bulunmak, sanayii korumak ve kamu gelirlerini artırmak amacıyla gerçekleştirilir

 

Döviz Kuru

Bir ülke parasının diğer ülke parasına göre değeri

 

Döviz Paritesi

Kamu otoritesinin ulusal para ile değer standardı olan yabancı para arasında belirlemiş olduğu fiyat

 

Döviz Piyasası

Döviz arz edenlerle döviz talep edenlerin karşılaştıkları piyasa Döviz piyasasının üç ayağı vardır Arz edenler, talep edenler ve aracılık edenler Döviz piyasalarının diğer piyasalar gibi belirli fiziksel mekanlarda bulunmaları gerekmez Günümüzde uluslararası döviz piyasasının başlıca merkezleri; New York, Paris, Tokyo, Frankfurt ve Londra'dır

 

Döviz Spekülasyonu

Döviz kurlarının gelecekte göstereceği gelişmelere ilişkin tahminlere dayınalarak kazanç sağlamak amacıyla döviz piyasalarında sürdürülen alım satım işlemleri Spekülatörler, değerinin düşeceğini bekledikleri dövizi elden çıkarmakta, değer kazanacağını düşündükleri dövizlere yatırım yapmaktadır Spekülatörlerin etkinlikleri uluslararası para piyasasında döviz kurlarındaki istikrarsızlıkları güçlendiren bir faktördür

 

Döviz Talebi

Yabancılara ödemede bulunmak amacıyla talep edilen toplam yabancı para miktarı Döviz talebini belirleyen unsurlar şunlardır: (1) İthal mallarına olan talebin fiyat esnekliği, (2) İthalata rakip malların arzının fiyat esnekliği, (3) İthal malları arzının fiyat esnekliği, (4) İthal mallarına yönelen yabancı ülke taleplerinin fiyat esnekliği

 

Döviz Kuru Rejimleri

Döviz kurları günümüzde özellikle küçük ve açık ekonomiler için taşıdıkları önem ve reel ekonomiyi doğrudan etkileme potansiyelleri nedeniyle, uygulanan para politikası çerçevesinde doğrudan hedef, gösterge veya araç olarak kullanılmaktadırlar Döviz kuruna yönelik uygulamalar, bir uçta tamamen sabit kur sistemi, diğer uçta ise tam serbesti olmak üzere, iki rejim arasında şekillenmektedir Tamamen sabit kur sisteminde, ulusal para yabancı bir para veya paralardan oluşan bir sepet karşısında sabitlenmekte ve bu değerin sürmesi para otoritesi tarafından bazen açık bazen de dolaylı olarak garanti edilmektedir Para Kurulu (Currency Board) türü uygulamalarda, bir taraftan kur sabitlenirken diğer taraftan ulusal para arzı tamamen bu kur üzerinden gerçekleştirilen döviz alış-satışlarına bağlanmaktadır Tamamen serbest kur sisteminde ise, döviz kurunun fiyatı doğrudan piyasada oluşan arz ve talebe göre belirlenmektedir Ara rejim olarak adlandırılan, Avrupa Para Sistemine geçiş aşamasında da uygulanan kurun bir band içerisinde hareketine müsaade eden yapı ile kontrollü dalgalanma (managed float), sürünen kur (crawling peg) adı altındaki sistemlerde ise, kur belli bir takım kriterlere göre yönlendirilmekte ve para otoritesi tarafından gerektiğinde müdahale edilmektedir Kura yönelik bu tür rejimlerin seçimi, ülkelerin içinde bulunduğu şartlara göre değişmektedir

 

Döviz Tevdiat Hesabı

Yurtiçi ve yurtdışında yerleşik kişilerin, ticari bankalarda açmış oldukları yabancı para cinsinden mevduata verilen isimdir

İleti bağlantısı
Diğer sitelerde paylaş

Sohbete katıl

Şimdi mesaj yollayabilir ve daha sonra kayıt olabilirsiniz. Hesabınız varsa, şimdi giriş yaparak hesabınızla gönderebilirsiniz.

Misafir
Bu konuyu yanıtla...

×   Farklı formatta bir yazı yapıştırdınız.   Lütfen formatı silmek için buraya tıklayınız

  Only 75 emoji are allowed.

×   Bağlantınız otomatik olarak gömülü hale getirilmiştir..   Bunun yerine bağlantı şeklinde gösterilsin mi?

×   Önceki içeriğiniz geri yüklendi.   Düzenleyiciyi temizle

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

×
×
  • Yeni Oluştur...