Jump to content

Bütçe


Guest Lucky

Önerilen Mesajlar

Belirli bir dönemdeki gelirin nasıl harcanacağının, çeşitli gereksinimlerin önce­likleri dikkate alınarak önceden planlanması­na bütçe yapmak, yapılan bu plana da bütçe denir. Bütçe, gelirin giderler arasında akıllıca bölüştürülmesine yardımcı olur. Bu anlamıyla bir devlet ya da şirket bütçesinden söz edilebi­leceği gibi, bir kişinin ya da ailenin bütçesin­den de söz edilebilir.

 

Bir aile bütçesi yapılırken aylık ya da yıllık gelir temel alınarak, giderler (kira, beslenme, giyim, ulaşım, eğitim, sağlık, tatil giderleri gibi) buna göre belirlenir.

 

Şirketler için de bütçe büyük önem taşır. Şirketler aylık, yıllık ya da daha uzun süreler için bütçe yapar. O dönemde elde etmeyi umduğu geliri ve o geliri elde etmek için yapacağı harcamayı (kira, işçi ücretleri, ham­madde, enerji giderleri gibi) planlar. Şirket bütçesinin amacı gelir ve giderlerin, şirketin kârını en yüksek düzeye çıkaracak biçimde düzenlemesidir.

 

Devlet bütçesi de devletin yapması gereken kamu hizmetlerinin gerektirdiği harcamaların ve bunun için gerekli gelirlerin önceden plan-lanmasıdır. Ama, devlet bütçesi hazırlanırken yapılması gereken giderler (savunma, eğitim, sağlık, genel yönetim, yatırım harcamaları gibi) temel alınır ve bunun için gerekli kaynakların (vergi, borçlanma gibi) sağlanmasına çalışılır.

 

İster aile, ister şirket, ister devlet bütçesi olsun, bütçe her zaman yaşamsal önem taşır ve insanların yaşayışını temelden etkiler. Bir ailenin, şirketin ya da devletin iyi yönetilip yönetilmediği bütçesine bakarak anlaşılabilir. Aile bireylerinin sağlık, beslenme, eğitim gereksinimlerine az para ayıran, gösterişe yönelik harcamalara öncelik tanıyan bir aile bütçesinde doğru önceliklerin seçildiği söyle­nemez. Bütçesindeki öncelikler doğru olarak belirlenmeyen bir şirketin kârı azalır ve bu yanlışlar sürerse şirket iflas edebilir.

 

Devlet bütçesi de bütün yurttaşların yaşa­mını büyük ölçüde etkilediği için yaşamsal önem taşır ve bu önemi nedeniyle bütçeyi kimin hazırlayacağı, bütçedeki öncelikleri be­lirleyen kararları kimin alacağı tarih boyunca toplumsal mücadelelere yol açmıştır. 17. yüzyılda İngiltere'de kral ile halkın temsilcisi olan parlamento arasında bütçeyi hazırlama hakkı konusundaki uzun mücadeleyi parla­mento kazanmış ve bütçeyi yapma hakkı kraldan parlamentoya geçmiştir. Demokra­tik ülkelerde bütçe konusunda son söz her zaman parlamentolarındır. Bir hükümetin bütçesi onun nelere öncelik verdiğini, hükü­met . politikalarının kimlere hizmet ettiğini ortaya koyar.

 

Devlet bütçesindeki giderleri karşılamaya devletin normal geliri olan vergi geliri yet­miyorsa bu tür bütçeye açık bütçe denir. Bütçedeki açık, borçlanarak ya da para basa­rak karşılanır. Açık bütçeler, açığın büyüklü­ğüne göre büyüyen oranda bir enflasyon (hızlı fiyat artışı) nedenidir.

 

Günümüzde işletmelerde, Sabit ve Esnekolarak iki tür bütçe uygulaması yapılmaktadır.

 

Sabit bütçe, düzenlendiği tarihten sonraki dönemlerde oluşacak muhtemel değişiklikler karşısında hiçbir şekilde değiştirilmez.

 

Esnek bütçe ise, düzenlendiği tarihten sonraki bir tarihte üretim maliyetlerinde genel yönetim giderlerinin dolaylı etkileri dikkate alınarak ve gelecekteki muhtemel değişikliklere uyarlanabilen bütçelerdir.

 

Önceden tahmin esasına dayanan işletme bütçeleri düzenlenirken, işletmenin amaç, hedef ve politikaları doğrultusunda düzenleneceğinden bütün servislerle işbirliği ve bilgi alışverişi yapılmalıdır.

 

Bütçelerin dönemi bir yıl olduğundan veriler bir yıllık dönemi kapsamalıdır. Bununla beraber yıllık dönem bütçeleri aylık, üçer aylık dönemler halinde düzenlenip bunların icmali yapılarak yıllık bütçe rakamları tespit edilebilir.

 

Bütçelerin düzenlenmesinde dikkat edilmesi gereken konular;

 

· Bütçeler geçmiş dönem sonuçlarından yararlanılarak ileriye yönelik tahmin esasına göre düzenlenir. Bu nedenle bütçe düzenlenirken öncelikle bakılması gereken yer işletmenin MEVCUT DURUM'udur.

· Bütçe işletmenin yapısına uygun olarak hazırlanır.

· Bütçeler belirli bir dönem için düzenlenir bu nedenle bütçe düzenlenirken bu zaman sürecine kesinlikle uyulmalıdır.

· Bütçe sistemi ile muhasebe sistemi arasında sağlıklı koordinasyon kurulmalı ve aylık olarak bütçe verileri ile muhasebe verileri kontrol edilmelidir.

· Bütçe kalemleri ilgililer tarafından işletmenin fiili sonuçlarına göre devamlı izlenebilmeye olanak tanıyacak şekilde düzenlenmelidir.

· Bütçe hazırlanırken kaynak araştırarak bütçe dönemi ile ilgili tahmini kur, enflasyon oranı, parite çalışması yapılmalıdır.

· Bütçe hazırlanması genellikle kasım ve aralık ayında başlar. En geç 31/12/... tarihinde yönetim kurulu onayı alınmış ve temize çekilmiş olarak ilgili birimlere dağıtımı yapılır.

· Muhasebe servisi veya bütçe servisi her ay gerçekleşen ve bütçelenen olarak bütçe karşılaştırmasını yapar. İlgili birimlere dağıtır. Bu birimler aylık olarak yapılan bütçe toplantısında bütçesi ile ilgili gerekli açıklamasını yapar.

Yararları İşletmeler hazırladıkları bütçeler sayesinde;

· Amaçlarını ve hedeflerini tespit eder.

· Hedefledikleri durum ile gerçekleşen durum arasındaki sapmaları ve nedenlerini tespit ederek gerekli düzeltme işlemini yapar ve ileriye yönelik önlemini alır.

· Daha akılcı ve sağlıklı sonuçlar elde edilir.

· Mevcut olanaklarla neler yapılabileceğini ve bu konudaki en doğru ve verimli yolu gösterir.

· Hedeflere ulaşmak için ilerlenen yolda nelere katlanılacağını gösterir.

· İşletmenin sahip olduğu kaynakları en etkili şekilde kullanma olanağı sağlar.

· Yönetimin sağlıklı ve doğru karar vermesine yardımcı olur.

· Gelir ve giderlerin sürekli kontrol altında tutulmasını sağlar.

 

Bütçelerin düzenlenmesi

 

İşletme bütçeleri hazırlanırken aşağıdaki sıra takibi yapılarak hazırlanır.

 

1. Satış Bütçesi 2. Üretim Bütçesi 3. Direkt İlk Madde ve Malzeme Bütçesi 4. Direkt İşçilik Bütçesi 5. Genel Üretim Giderleri Bütçesi 6. Mamul Stok Bütçesi 7. Satılan Mamullerin Birim Maliyet Bütçesi 8. Araştırma ve Geliştirme Giderleri Bütçesi 9. Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Bütçesi 10. Genel Yönetim Giderleri Bütçesi 11. Olağan Faaliyet Gelirleri ve Giderleri Bütçesi 12. Finansman Bütçesi 13. Gelir Tablosu Bütçesi 14. Yatırım Bütçesi 15. Bilanço Bütçesi

 

Satış Bütçesi

 

Bütçe hazırlanmasının ilk basamağıdır. Satış bütçesi hazırlanmadan diğer aşamalara geçilemez. Satış bölümü, önümüzdeki bir yıl için aylık bazda miktar ve tutar olarak satış bütçesini hazırlar. Genel müdüre onaylattıktan sonra üretim bölümlerine dağıtımını yapar. Ayrıca satışlarla ilgili; Pazarlama Satış Ve Dağıtım Giderleri Bütçesi'ni hazırlar.

 

Üretim Bütçesi

Üretim bölümleri Satış Bütçesi'nden yola çıkarak;

• Direkt İlk Madde Ve Malzeme Bütçesi • Direkt İşçilik Bütçesi • Genel Üretim Giderleri Bütçesi • Mamul Stok Bütçesi • Satılan Mamullerin Birim Maliyet Bütçesi • Araştırma ve Geliştirme Giderleri Bütçesi'ni hazırlar.

 

Genel Yönetim Bütçesi

Üretim ve satış bölümü dışındaki diğer bölümler (Örn. İnsan Kaynakları, İhracat, İthalat, İdari İşler vs.) veya sadece Muhasebe Bölümü, bu bölümleri içine alarak aşağıdaki bütçeleri hazırlar.

• Genel Yönetim Giderleri Bütçesi • Olağan Faaliyet Gelirleri ve Giderleri Bütçesi • Finansman Bütçesi • Gelir Tablosu Bütçesi • Yatırım Bütçesi • Bilanço Bütçesi

 

Bütün bütçe hazırlandıktan sonra yönetim kurulunun onayına sunulur ve gerekli açıklamalar yapılır. Eğer bütçe onaylanırsa tüm bölümlere dağıtımı yapılır.

 

BÜTÇE İLKELERİ

 

Bütçe ilkeleri, bütçenin hazırlanması, görüşülüp onyalanması, uygulanmnası ve denetlenmesi ile ilgili olarak göz önünde bulundurulması gereken kuralları ifade eder. Başka bir deyimle, bütçeden beklenen fonksiyonların gerçekleştirilebilmesi için uyulması gereken başlıca kurallar, bütçe ilkeleri ya da prensipleri olarak nitelendirilir.

 

Bilim adamları tarafından ortaya atılan bütçe ilkeleri, bütçenin hazırlık ve uygulama sürecinde uyulması gereken ideal esasları kapsamaktadır. Mali literatürde birçok yazar tarafından genel kabul görmüş bulunan başlıca bütçe ilkeleri ana hatlarıyla aşağıda açıklanmıştır.

 

A) GENELLİK İLKESİ

Bütçenin genellik ilkesi, devletin tüm gelir ve giderlerinin, olduğu gibi, yani gelir ve giderler birbirine mahsup edilmeksizin bütçede yer almasıdır. Genellik ilkesini iki yönden ele almak mümkündür. Bunlardan birincisi bütçede yer alacak rakamların gayrisafi tutarlar olmasıdır. İkincisi ise, belli gelirlerin belli giderlere tahsis edlmemesi, yani ademi tahsistir.

 

1) GAYRİSAFİ BÜTÇE USULÜ

Gayrisafi bütçe usulü, kamu hizmeti sunan kamu kuruluşlarının hem gelirlerinin hem de giderlerinin olduğu gibi, yani birbirine mahsup edilmeden bütçede yer almasıdır.

 

Bütçede yer alacak gelir ve giderlerin iki tür gösteriliş biçimi vardır. Birincisi safi usul, ikincisi ise gayrisafi usuldür. Safi usulde gelirler, tahsil masrafları düşüldükten sonra net tutarlar itibariyle bütçede gösterilirken, herhangi bir gider dolayısıyla gelir elde etmek mümkünse, söz konusu giderden, bu giderin yapılmasıyla doğan gelirler düşüldükten sonra arta kalan net tutarlar bütçede yer alır.

 

Gayrisafi bütçe usulünde ise, gelir ve giderler olduğu gibi eksiksiz olarak, yani birbirinden mahsup edilmeden bütçede gösterilir. Bu usulde tüm kamu gelirleri olduğu gibi gelir bütçesinde yer alırken, bunların tahsili için gerekli olan masraflar da gider bütçesinde yer alır.

 

Safi bütçe usulünün en önemli sakıncası, gelir ve giderlerin gerçek miktarının bilinmesini önlemesidir.

 

Buna karşılık, gayrisafi usulde gelirler ve giderler, olduğu gibi bütçede gösterildiğinden, yani gelirin arkasına gider, giderin arkasına gelirin gizlenmesi söz konusu olmadığından, safi usulde sözü edilen denetim güçlüğü sakıncası ortadan kalkmaktadır.

 

Türk bütçe sisteminde de gayrisafi usul benimsenmiş bulunmaktadır. 1050 sayılı Genel Muhasebe Kanununun 41. Maddesine göre gelirler bütçeye tamamen gayrisafi olarak kaydedilir. Bunların tahsil ve idaresi için gerekli giderler ise bu maksatla ayrılan ödenekten sarf edilir.

 

2) BELİRLİ GELİRLERİN BELİRLİ GİDERLERİ AYRILMAMASI (Adem-i tahsis=Tahsis yapılmaması) İLKESİ

Genellik ilkesinin bir diğer anlamı ise, belirli kamu gelirlerinin belirli giderlere ayrılmamasıdır. Buna göre, kamu gelirlerinin tamamının bütün kamu giderleri için ayrılır. Bu ilkeye göre, kamu gelirlerinin tamamı devlet hazinesinde toplanmalı ve buradan çeşitili kamu hizmetlerine öncelik sırasına göre ayrılmalıdır.

 

Kamu gelirlerinin tamamı, bütün kamu hizmetleri için kullanılır. Böylece bazı devlet dairelerinin bütçe ile kendilerine ayrılmış olan ödenek miktarını,, kendi özel gelirleri ile artırmaları önlenir.

Ülkemizdeki bütçe uygulamalarında genel olarak bu ilke benimsenmiş olmakla birlikte bazı önemli istisnalara da rastlamak mümkündür.

 

B) BİRLİK İLKESİ

Bütçede birlik ilkesi, devletin tüm gelir ve giderlerinin tek bir bütçede toplanmasını ifade eder. Buna göre, devletin bir tek bütçesi olalıdır. Tüm kamu gelir ve giderleri, mümkün olduğu ölçüde tek bir bütçe üzerinde gösterilmelidir. Böylece kamu gelir ve giderlerinin toplu olarak bir arada görülmesi sağlandığı gibi, kamu kesiminin milli ekonomi içindeki nispi önemi daha iyi anlaşılır. Ayrıca yasama organı bütçeyi denetleme fonksiyonunun tek bir bütçe üzerinde daha etkin bir şekilde yerine getirme imkanı bulur.

 

Açıklık ilkesinin önemli bir istisnası, “örtülü ödenek” uygulamasıdır. Örtülü ödenek, isminden de anlaşıldığı gibi, içeriği ve nerelerde kullanılacağı hususunda açık bilgi verilmeyen ödenektir. Bu ödenek, devletin gizli istihbarat hizmetleri için kullanılır.

 

D) DOĞRULUK İLKESİ

Bütçenin doğruluk ilkesi, bütçede yer alan tüm bilgilerin gerçeği yansıtmasını ifade eder. Bütçe, devletin gelecek bir yıl içinde yapacağı giderleri ve bu giderleri karşılayacak gelir tahminlerini gösterir. Bu yüzden bütçede yer alacak gelir ve gider rakamlarının gerçeğe uygun olması büyük önem taşımaktadır.

 

Zamanımızda bütçe hazırlıklarına, önce giderlerin tespiti ile başlanmakta, daha sonra gelirler tahmin edilmektedir. Bu yüzden bütçeyi denk bağlamak için giderleri olduğundan daha düşük, gelirleri ise olduğundan daha fazla göstermek doğruluk ilkesi ile bağdaşmaz..

 

E) ÖNCEDEN İZİN İLKESİ

Önceden izin ilkesi, devlet bütçesinin yasamna organının onayı olmaksızın yürürlüğe giremeyeceğini ifade eder. Buna göre, yasam organının henüz onaylamadığı hiçbir kamu harcaması yapılamaz. Yine önceden izin ilkesi gereği, yasama organının onayı alınmadan kamu gelirleri de taplanamaz.

 

F) GİDERLERDE TAHSİS (Ayırma) İLKESİ

 

Giderlerde tahsis yada ödenek ayırma ilkesi, çeşitli kamu hizmetlerine bütçe ile verilen parasal sınırın üzerinde bir harcama yapılamayacağını ifade eder.

 

Herhangi bir kamu kuruluşuna tahsis edilen ödenek, bu kuruluş tarafından istenilen şekilde kullanılamaz. Ödenekler kamu kuruluşlarına belli miktarda ve belli amaçlarla verilir ve ancak verilen miktarla sınırlı olarak öngörülen amaçlar doğrultusunda kullanılabilir.

 

Bu nedenle, ayırma ilkesine göre bütçe kanununda yer alan ödenekler, nitelik, nicelik ve zaman bakımından olmak üzere başlıca üç şekilde ayrıma tabi tutulur.

 

1) Nitelik yönünden ayırım

Nitelik yönünden ayırım, ödeneklerin bütçe ekanunu ile ayrıldığı amaç doğrultusunda kullanılmasını ifade eder. Örneğin, bir kuruluşa kırtasiye alımı için verilen ödenek, kırtasiye dışında başka bir mal ya da hizmet alımı için kullanılamaz.

 

2) Nicelik yönünden ayırım

Nicelik yönünden ayırım ise, bütçede yer alan ödenek miktarının üzerinde harcama yapılamayacağını ifade eder. Örneğin, herhangi bir kuruluşa, kırtasiye alımı için 100 milyar lira tahsis edilmiş ise, söz konusu kuruluş, kırtasiye alımı iin en çok 100 milyar lira harcayabilir.

 

3) Zaman yönünden ayırım

Zaman yönünden ayırım ilkesi, bütçe kanunu ile verilen ödeneklerin, kullanım süresinin bütçe kanununun süresiyle sınırlı olmasını ifade eder. Örneğin, bir kuruluşa 2004 yılı için kırtasiye alımında kullanılmak üzere 100 milyar lira ayrıldığını varsayalım. İlgili kuruluş bu ödenekten 2004 lılı içerisinde sadece 50 milyar lira kullandığında, geriye kalan kısmını gelecek yıl kullanamaz, kullanılmayan ödenek kısmı iptal edilir. Yeni dönem için ayrıca ödenek verilmesi gerekir.

 

G) YILLIK OLMA İLKESİ

Bütçenin yıllık olması, bütçenin uygulama süresinin bir yıl olmasını ifayder eder.

 

Bütçe kanunu ile yasama organı tarafından yürütme organına verilen izin ve yetkinin süresi genellikle bir yıldır. Ancak, bir yıldan daha kısa bir süre için hazırlanan bütçeler olabileceği gibi, bir yıldan daha uzun süreli bütçeler de olabilir.

 

H) DENKLİK İLKESİ

Denklik ilkesi, bütçede yer alan gelir ve gider rakamlarının birbirne eşit olmasını ifade eder. Denklik, aslında bütçe fikrinin ruhunda vardır. Ancak, denklik ilkesi, bütçenin mali yılın başında gelir ve gider rakamları itibariyle denk gösterilmiş olmasını değil, mali yılın sonunda bütçe gelir ve giderlerinin denk olarak gerçekleştirilmesini ifade etmektedir.

 

Ancak, mali yılmasındaki denkliğe rağmen, çoğu zaman mali yılın sonunda, gerçekleşen gelir miktarı tahmin edilen gelirin altında kalmaktadır. Bu suretle doğan bütçe açıkları, açık finansman diye tabir edilen para basmak gibi tehlikeli yollardan karşılanmaya çalışılmaktadır. Para basımı, zamanımızda enflasyonun en önemli sebeplerinden birisidir. Bu yüzden bütçe denkliği son derece büyük bir önem taşamaktadır.

 

BÜTÇE TÜRLERİ

 

• Klasik Bütçe

• Program Bütçe

• Performans Esaslı Bütçe

• Sıfır Tabanlı Bütçe

 

KLASİK BÜTÇE

 

Kamu kaynaklarının hizmetin niteliğinden ziyade, kuruluşların ihtiyaç ve taleplerine göre tahsis edilmesidir.

 

PROGRAM BÜTÇE

 

Program bütçe sistemi, kamu yönetiminde belirtilen amaçlara ulaşmak için var olan sınırlı kaynakların ayrılmasında yöneticiler ve siyasal organ tarafından rasyonel kararların alınmasını sağlayan bir bütçeleme ve yönetim tekniğidir. Gerçekten, program bütçe, devlet ve hükümet dairelerinin her düzeyinde ekonomik düşünceyi ve ekonomik sorumluluğu arttıran bir yönetim sistemi yaratarak kamu harcamalarının etkinliğini arttırmak amacını güder.

 

PERFORMANS ESASLI BÜTÇE

 

Kuruluşların programları çerçevesinde belirlenen amaç ve hedeflerine göre kaynak tahsislerinin yapıldığı ve arzu edilen sonuçlara ulaşılıp ulaşılmadığının ölçüldüğü bütçeleme sistemidir.

 

SIFIR TABANLI BÜTÇE

 

Programların ve buna tahsis edilen ödeneklerin her yıl yeniden gözden geçirilmesi ve değerlendirilmesi gereken bütçe sistemidir.

 

VİKİPEDİ

İleti bağlantısı
Diğer sitelerde paylaş

Sohbete katıl

Şimdi mesaj yollayabilir ve daha sonra kayıt olabilirsiniz. Hesabınız varsa, şimdi giriş yaparak hesabınızla gönderebilirsiniz.

Misafir
Bu konuyu yanıtla...

×   Farklı formatta bir yazı yapıştırdınız.   Lütfen formatı silmek için buraya tıklayınız

  Only 75 emoji are allowed.

×   Bağlantınız otomatik olarak gömülü hale getirilmiştir..   Bunun yerine bağlantı şeklinde gösterilsin mi?

×   Önceki içeriğiniz geri yüklendi.   Düzenleyiciyi temizle

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

×
×
  • Yeni Oluştur...