Jump to content

Arz ve Talep


Guest Lucky

Önerilen Mesajlar

ARZ-TALEP1.JPGArz ve talep teorisi: Eğer diğer şartlar hiç değişmezse D1: her değişik fiyatta satın alıcıların talep miktarı ile S: her değişik fiyatta satıcıların arz etme miktarlarını gösterir. Talep yasası ile D eğrisi miktar arttıkca düşen ve arz yasası dolayısıyla S eğrisi miktar arttıkca yükselen eğrilerdir. İki eğrinin keşiştikleri nokta piyasa dengesidir. Eğer diğer bir değişken değişmesi suretiyle talep eğrisi D2'ye kayarsa yeni bir denge noktası ortaya çıkar.

 

Mikroekonomi teorisinde, arz ve talep arasındaki karşılıklı dengeye dayanan ekonomi modeli, rekabet içindeki piyasalardaki ürünlerin fiyatlarını ve satışlarını tanımlamak, açıklamak ve tahmin etmek için, Alfred Marshall ve Leon Walras tarafından geliştirilmiştir. Bu model sadece önemli görülen stilize edilmiş gerçekleri inceliyip teorinin gelişmesine yardım etmeyen gerçekleri bir kenara iterek (yani Occam usturasını kullanarak) bilimsel hipotezlerin nasıl ortaya çıkarıldığına güzel bir örnektir. Bu nedenle belirsiz bir pazarı tanımlamak için kullanılan yaklaşımdır.

 

Talep yasası

 

Talep yasası (The Law of Demand), bir piyasada bulunan satın alıcıların davranışlarını, yani taleplerini, açıklama hedefli bir teoriye dayanır. Bir mal için olan talep miktarını belirleyen en önemli unsurun o malın fiyatı olduguna dayanır. Talep yasası o malın satın alıcıları tarafından istenen talep miktarı ile o malin mumkun piyasa fiyatlari arasındaki ters yönlü kismi ilişkiye verilen addır. Bir malın fiyatı arttıkça o mal piyasasında o maldan satın alınmak istenen miktar azalmakta, bir malın fiyatı azaldıkça o maldan alınmak istenen miktar artmaktadır. Unutmamalıdır ki bir piyasada satın alıcılarin o maldan ne kadar miktar satınalma davranışlarına, o malin kendi fiyatının yanında, (ortalama gelir, gelir dağılımı, diğer malların fiyatlari, psikolojik etkenler gibi) başka değişkenler de tesir etmektedir. Bu talep miktarı ile malın kendi fiyatı arasindaki ters yönlü kısmî ilişkinin mal piyasasındaki diğer değişkenlerin değişmeden sabit kaldığının kabul edilmesinden kurulduğu devamlı olarak hatırlanmalıdır.

 

Bunu biraz matematiksel terimlerle açıklamak da mümkündür. i adlı malın piyasası içinde malın satınalıcılarının talep ettikleri miktar bir DMi değişkeni ile ifade edilir. Bu talep miktarını belirleyen bazı açıklayıcı etken değişkenler: Pi: i malının kendi fiyatı, Ps, Pc: diğer s ve c mallar fiyatları, GO: ortalama gelir, GD: gelir dağılımı, U:ekeonomik olmayan diğer değişkenler olsun. Bu halde satınalıcıların davranışı (D fonksiyon işareti ile gösterilen) bir talep fonksiyonu ile tanımlanır:

i malı Talep Fonksiyonu: DMi = D( Pi, Ps, Pc, GO, GD, U )

 

İşte bu talep fonksiyonun ne şekilde olduğunu açıklamak için talep yasası geliştirilmiştir. Malın fiyatından başka diğer değişkenler) yani Ps, Pc, GO, GD, U) sabit tutulmuş olduğu kabul edilsin. O zaman talep miktarı TMi ile Pi arasındaki kismî ilişkiye talep yasası adı verilir. Bu kısmi ilişki birbirine ters yönlüdür; yani fiyat artarsa talep edilen miktar azalır ve fiyat azalinca talep edilen miktar çoğalir.

 

Bir malın piyasası icinde talep fonksiyonu olduğunu kabul etmek piyasaların gözümlenmesinden sonra ortaya atılan pratik bir hipoteze dayandırılabilir. Fakat iktisatçılara bu hipotezi daha derin ayrıntılı tüketici (satin alici) davranışları teorisinden de çıkarmıslardir. Bunlardan birisi ikame etkisi (substutition effect) olur. Yine diğer herşey ayni kaldıgı ve piyasada bulunan bir satın alıcı icin piyasadaki malin fiyatı arttığı düşünülsün; bu halde rasyonel bir satın alıcı o malı istediği miktarda almayip benzer malları daha fazla alacaktır, yani fiyatı artan maldan daha az alacak ve onu başka mallarla ikame edecektir.

 

Arz yasası

 

Arz Yasası (Law of Supply), malın fiyatı ile o malın arzı arasındaki pozitif ilişkiye arz kanunu denir. Bir malın fiyatı yükseldikçe üretici firma o malı daha yüksek fiyatlardan satmak ister. Malın fiyatı düştükçe o malı daha düşük fiyatlardan satma eğilimi gösterir. Arz eğrisinin pozitif eğimli olması aslında artan marjinal maliyetler veya ortalama maliyetlerle açıklanır ki bu da uretim ve produktivite sartlarina baglidir.

 

Piyasa dengesi

 

Ekonomi ve MBA derslerinin ortak konularından biri olup serbest piyasadaki ürünlerin istek ve sunulan ürün miktarına göre düzenlenmiş ve denge noktası (equilibrium point) (yani arz ve talep eğrilerinin kesiştiği nokta olan) denge fiyat ve miktar oluşmasını sağlayan teori olarak bilinir.

 

Piyasa dengesini açıklamak için teorik dinamik inceleme gerekmektedir ve belirli bir teorik dinamik şartın konulması gerekir. İktisat teorisinin gelişmesinde genel olarak iki türlü dinamik şart incelenmiştir:

  • Marshall dinamik şartı:

Belirli bir piyasa fiyatında piyasada bulunan talep miktar fazlalığına bakar ve fiyatın bu talep miktar fazlalığına göre değişip veya değişmeyeceğini önerir.

  • Belli bir piyasa fiyatında eğer talep miktar fazlalığı pozitif ise, yani talep miktarı arz miktarından daha fazla ise:

i.satıcılar tatmin edilmemiş talebi görüp daha yüksek fiyat koyup kârlarını artırmak isteyecek ve

ii.satın alıcılar ise tatmin edilmemiş talepleri olunca daha yüksek fiyata razı olacaklardır.

 

Bu iki nedenle malın fiyatı artacaktır. Bu halde piyasa dengesizdir ve fiyatın yükselmesine yol açan piyasa baskısı bulunmaktadır.

  • Eğer talep miktar fazlalığı negatif ise, yani talep miktarı arz miktarindan daha az ise:

i.satıcılar ellerindeki satmak istedikleri malı elden çıkartmak için fiyat indirecekler; ve

ii.satın alıcılarsa piyasada arzın istekten çok olması nedeniyle daha düşük fiyatlar teklif etmek isteyeceklerdir.

 

Bu iki nedenle fiyat düşecektir. Bu halde de piyasa dengesizdir ve fiyatın düşmesine yol açan piyasa baskısı bulunmaktadır.

  • Hem satıcılarin arz ettikleri miktar hem de satın alıcıların talep ettikleri miktar, ayni fiyatta eşit olduğu takdirde, yani belirli bir fiyatta talep miktar fazlalığının sıfır olması halinde, arz miktarı ile talep miktarı aynı olacaktır. Bu halde hem satıcılar hem de satın alıcılar aynı fiyatta tatmin olup fiyat değişmesi istemeyeceklerdir. Bu halde piyasa dengededir ve fiyatın yükselmesi veya fiyatın düşmesi için piyasa baskısı bulunmaz.

Böylece Marshall dinamik şartına göre talep miktar fazlalığı bir mal piyasası için "gösterge değişkeni" ve fiyat ise "uyum sağlama değişkeni" olmaktadır. Eğer gösterge değişkeni (talep miktar fazlalığı) sıfır değilse, piyasa dengesiz olup piyasada uyum sağlama değiskenini (yani fiyatı) değiştirecek baskılar ortaya çıkmakta ve fiyat değişerek, talep fazlalığı sıfıra gidip piyasa denge noktasına gelmektedir. Bu noktada hem satıcı hem de satın alıcılar tatmin olmaktadırlar.

  • Walras dinamik şartı:

Walras belirli bir piyasa miktarı verilmişken durumu inceler. O belirli miktarda satıcıların istediği arz fiyatı ile alıcıların teklif ettikleri talep fiyatı arasındaki talep fiyat fazlalığına bakar. Piyasa miktarının, bu talep fiyat fazlalığına göre değişip veya değişmeyeceğini önerir:

  • Belirli bir miktar için, talep fiyat fazlalığı pozitif ise, piyasada miktar artar. Buna neden satıcıların belirli miktar için koydukları satıcı fiyatının satın alıcıların vermek istedikleri fiyattan daha düşük olduğu anlaşılınca satıcılar satmak istedikleri miktarı artırmak istemeleri olacaktır.

  • Belirli bir miktar için, talep fiyat fazlalığı negatif ise, piyasada miktar azalır. Satın alıcılarin vermek istedikleri fiyat satıcılar istedikleri satıcı fiyat altında olunca satın alıcılar daha düşük miktar isteyeceklerdir. Böylece piyasasa miktar düşme baskısı bulunacaktır.

  • Belirli bir miktar için, talep fiyat fazlalığı sıfır ise, hem satıcı hem de satıcılar bu miktarı değiştirmek istemeyeceklerdir. Böylece tek fiyatta hem satıcı hem satın alıcılar tatmin olacaklardır ve piyasa dengededir.

Bu Walras dinamik şartına göre talep fiyat fazlalığı gösterge değişken ve miktar da "uyum sağlama değişkeni" olmaktadır. Piyasa denge noktasında talep fiyat fazlalığı sıfır olmakta yani arz fiyatı ile talep fiyatı ayni olmakta ve hem satıcılar hem de alıcılar miktar değiştirmek istemektedirler.

 

Bu piyasa dengesi açıklamasının içeriği gayet teoriktir. Bu bir bilimsel düşünce deneyi (thought experiment) yapmayı gösterir ve bilimlerde kullanılan felsefî Occam usturası yönteminin kullanımına gayet güzel örnektir. Bu yönteme göre bir sürec içindeki ana hipotez bağlantısını açıklamak için bu açıklamanin karmaşıklaşmasını, karartılmasını ve aklın uygunsuz yönlere çekilmesini önlemek gerekir; bunun için o sürecteki komplikasyonların yok olduğu kabul edilir. Böylece piyasa dengesi teorisi bir piyasasının ne zaman dönemi için geçerli olduğunu, piyasadaki malın, satıcıların ve satın alıcıların özel karaketerlerini ve zaman içinde olan değişmeleri komplikasyonlar olduğunu kabul edip tümüyle bir tarafa bırakır. Bu nedenle bu teorinin gerçek bir zamanda ve bir gerçek mal veya hizmet piyasasını tümüyle açıklaması beklenmez. Ama her gerçek piyasada önemli olan bağlantının fiyat, miktar ve arz-talep dengesi olduğunu ana hipotez olarak açıklar.

 

VİKİPEDİ

İleti bağlantısı
Diğer sitelerde paylaş

Sohbete katıl

Şimdi mesaj yollayabilir ve daha sonra kayıt olabilirsiniz. Hesabınız varsa, şimdi giriş yaparak hesabınızla gönderebilirsiniz.

Misafir
Bu konuyu yanıtla...

×   Farklı formatta bir yazı yapıştırdınız.   Lütfen formatı silmek için buraya tıklayınız

  Only 75 emoji are allowed.

×   Bağlantınız otomatik olarak gömülü hale getirilmiştir..   Bunun yerine bağlantı şeklinde gösterilsin mi?

×   Önceki içeriğiniz geri yüklendi.   Düzenleyiciyi temizle

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

×
×
  • Yeni Oluştur...