Jump to content

Aleksander Rodchenko ve Devrimci Sanat


Önerilen Mesajlar

Giriş

 

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]1.gif917 Rus Devrimi 20. yüzyılın en büyük devrimlerinden biridir. Bu devrimin önderleri, sosyal adaletin sağlanması yönündeki radikal programları doğrultusunda baştan başa yeniden biçimlenecek yeni bir toplum öngördüler. Küçük bir öncü sanatçılar grubu çok geçmeden bu vizyonu benimsedi ve yeni toplumun ortaya çıkmasına yardım edecek yeni sanat formlarının yaratılması peşine düştüler. Aleksandr Rodchenko (1891-1956) bu sanatçıların en yetenekli ve üretken olanlarından biriydi.

Rodchenko Devrim’in ideallerine derinden bağlıydı ve eserleri Rusya’nın 1920’ler ve 1930’lardaki çalkantılı ve trajik tarihinden ayrı olarak anlaşılamaz.

 

Rusya’yı üç yüzyıldır yöneten Romanov Hanedanı Birinci Dünya Savaşı sırasında, 1917 Şubat’ında çöktü. Vladimir Illich Lenin’in ve onun Bolşevik Partisi’nin önderliğindeki Ekim Devrimi, Çar’ın tahttan indirilmesinden sonra ortaya çıkan demokratik Geçici Hükümeti devirdi. Adı sonradan Komünist Parti olarak değiştirilecek olan Bolşevik Partisi işçi sınıfı adına militan bir diktatörlük oluşturmaya başladı. 1921 başlarında, üç yıl süren kanlı iç savaşın galibi olarak çıktılar ve 1922 yılında Rus İmparatorluğu’nun adını Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) olarak değiştirdiler. [/TD]

[/TR]

[/TABLE]

 

 

00.jpg

 

Ondokuzuncu yüzyılın sonundaki sanayinin büyümesi çarı deviren güçlerden biriydi. Ama 1920’lerin başlarında Rusya hala büyük ölçüde okuma-yazma bilmeyen köylülerden oluşan bir tarım ülkesiydi. Teknolojik ilerleme Komünist sosyal programın köşe taşıydı. Ve bu, Ocak 1924’te Lenin’in ölümünden sonraki iktidar mücadelesini kazanan Josef Stalin’in başlıca hedefi haline geldi. 1928 yılında Stalin hızlı sanayileşme ve tarımın zorla kollektifleştirilmesi yönündeki, insanî maliyeti çok ağır olan İlk Beş Yıllık Plan’ı yürürlüğe koydu.

Stalin, 1953 yılında ölünceye kadar, acımasız bir totaliter devleti yönetti. 1930’lar boyunca milyonlarca Rus hapse atıldı veya öldürüldü. Bağımsız sanat baskı altına alındı ve devrimci avangarddan geriye kalanlar ancak Stalin’in rejiminin gereklerine kendilerini uydurabildikleri ölçüde varlıklarını sürdürebildiler.

 

1891 yılında doğan Rodchenko Devrim’le birlikte sanatsal olgunluğa erişti. 1918-1921 yılları arasında yeni kültür bürokrasisinde sivrilmeye başlarken son derece yenilikçi bir soyut resim ve heykel programı yürüttü. Diğer sanatçılarla birlikte –ki bunlar arasında yaşam boyu hayat arkadaşı olan Varvara Stepanova da vardı- Konstrüktivist hareketi kurdu. Sanatsal ilerleme yönündeki avangard hedefle toplumsal ilerleme yönündeki siyasi hedefi birleştiren Konstrüktivistler sanatın maddî ve biçimsel mantığı üzerine yaptıkları sistematik araştırmaların Komünist bir toplumun yaratılmasında vazgeçilmez olduğunu düşünüyorlardı.

 

1921’de, teorilerindeki enerjik mantık ve toplumu temsil etme yönündeki ideali Rodchenko’yu resmin sonunu ilan etmeye ve topluma hizmet için alternatif araçlar ortaya koymaya yöneltti. Bu gözüpek atılım onu tasarım, fotokolaj ve fotoğrafın birçok alanını derinlemesine araştırmaya yöneltti. 1920’lerde iyimserlik ve zekâ, Rodçenko’nun sanatçı-mühendis tarafından düzene konulacak bir ideal dünya yönündeki samimi düşlerini yoğurdu. Ama bu paradoks Stalinizm’in siyasi ve kültürel ikliminde uzun süre varolamadı. Kendini uyarlama çabalarına rağmen, Rodçenko kendini Sovyet kültürünün sınırlarında buldu ve yaşamının son yirmi yılının çoğunu hüsran dolu bir yalıtılmışlık içerisinde geçirdi. Ve Nikita Kruşçev’in Stalin’in suçlarını kınadığı 1956 yılında hayata gözlerini kapadı.

Rus Devrimi ile yakın bağları olan Rodçenko, İki Dünya Savaşı arasında Avrupa avangardının da önde gelen bir ismiydi. Savaş-öncesi avangardının sanatın işleyişi hakkındaki araştırıcı öz-bilinçliliğini miras aldı. Durmaksızın kendisini yenileyerek, çalıştığı birçok alanın herbirinin sınırlarını genişletti. Ama toplumsal angajmanı sanatsal yeniliklerini beslemekle birlikte, aynı zamanda, ütopik gayelerin yerini azılı bir diktatörlüğe bırakmasıyla onu büyük bir trajedinin içine de itti.

 

 

1. Rus Avangardı

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]G.giförsel sanatlarda Rusya’ya özgü bir avangard Devrim’den önceki on yıl içerisinde şekillendi. 1915 yılı itibariyle Kasimir Maleviç ve Vladimir Tatlin, sanatçının malzemelerinin fiziksel niteliklerinde temellenen özgün soyutlama tarzları yarattılar. Rodçenko, çocukluk yıllarını doğduğu yer olan St. Petersburg’da geçirdikten sonra 1910-1914 yılları arasında Kazan’daki sanat okuluna gitti. Burada, yüzyılın başında popüler olan tarzlara öykündü.

1915 yılı sonunda Moskova’ya taşındıktan sonra 1916 Mart’ında Tatlin tarafından organize edilen Dükkân adlı bir sergide sergilediği bir dizi pergel-cetvel çizimleriyle avangard çevrelerinde kendini gösterdi. Bu çizimlerin mekanik kesinliği Rodçenko’nun profesyonel bir teknisyen veya mühendis olarak sanatsal duruşunu ortaya koydu. [/TD]

[/TR]

[/TABLE]

 

02.jpg

 

 

Serginin üzerinden çok geçmeden bir hastane treninde operasyon yöneticisi olarak askerliğini yapmaya başladı ve 1917 Aralık’ında terhis oluncaya kadar çok az yeni çalışma yaptı.

Devrim, Rus sanatçıları ve entellektüelleri kolay olmayan siyasi seçimler yapmaya zorladı ve çoğu başka ülkelere göç etti. Rodçenko ve avangardın diğer üyeleri çok geçmeden Bolşeviklerin tarafında yer aldılar. Bolşevikler de onların bu desteğini memnuniyetle karşıladılar. İncelikli sanatları Rus halkının büyük bir çoğunluğu tarafından bilinmeyen bu küçük, yetenekli, ele avuca sığmaz grup kendi sanatsal ideallerini Komünist kültürün öncü kolu olarak ortaya koydular. Ve bu süreç içerisinde kendine özgü ve kalıcı bir sanat ve kuram külliyatı yarattılar.

 

 

2. Deney ve Yenilik

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]1.gif918-1921 yılları Rodçenko’nun sanatında yoğun bir yaratıcılık dönemi oldu. Kariyeri boyunca kalacak olan bir kılgı oluşturarak, herbiri bir dizi permutasyon boyunca tek bir biçimsel öncülü araştıran farklı serilerde çalıştı.

Düzenli, teknolojik olarak ilerlemiş toplum olma yönündeki devrimci hedefle uyumlu olarak Rodçenko betimleme ve anlatıdan arınmış ve spiritüel veya metafizik tuzaklara düşmeyen, nesnel ve kişisel olmayan bir sanat için çaba gösterdi. [/TD]

[/TR]

[/TABLE]

 

 

03.jpg

 

Yola çıkış noktasını Maleviç ve Tatlin’in soyut söz dağarcığından alan Rodçenko, resmin bireysel niteliklerini yalıttı ve onları ardıl serilerde analiz etti: yapıtın düzlemsel yüzeyi, yapıtın malzemesi ve dokusu, rengin yoğunluğu ve ağırlığı, rengin tam yokluğu (Siyah üzerine Siyah serilerinde), ve çizgiler. Rodçenko, sanat yapıtının maddî nitelikleri ile uğraşmasının doğal sonucu olarak sanat yapıtını yapma sürecini vurguladı ve ona göre bu bitmiş bir resmin önemli bir yönüydü.

 

 

3. Yeni Kültürel Kurumlar

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]B.gifolşevikler hızlı bir şekilde Narkompros olarak bilinen Halk Eğitimi Komiserliği’ni oluşturdular. Görsel Sanatlar Bölümü olan İzo’da avangarda hatırı sayılır bir güç verdiler.

Rodçenko’nun yeni bürokraside sivrilmesi hızlı ve çok yönlü oldu. 1919 ve 1920’de Müze Bürosu’nun başı olarak görev yaptı. Bu büro 1922 yılı itibariyle 415 sanatçı tarafından yapılmış 2000 modern ve çağdaş sanat yapıtı toplamış ve otuz bölgesel müze açarak yapıtların yarısından fazlasını bunlara dağıtmıştı. Resim Kültürü Müzesi’ndeki koleksiyon sergileri, Müze Bürosu’nun Moskova’daki merkezi sistematik olarak çağdaş sanattaki biçimsel gelişmeleri izledi.[/TD]

[/TR]

[/TABLE]

 

 

04.jpg

 

Mart 1920’de Izo Narkompros INKhUK’u (Sanat Kültürü Enstitüsü) kurdu. Bu enstitü, yeni sanatın nesnel ilkelerini belirlemeye adanmış bir düşünce kuruluşuydu. INKhUK’taki yoğun tartışmalar Rodçenko’yu, Stepanova ve diğerleriyle birlikte Mart 1921’de Birinci Konstrüktivistler Çalışma Grubu’nu oluşturmaya yöneltti. Bu platform, sanat yapıtını yalnızca kendine gönderme yapan bir nesne olarak tanımladı. Rodçenko’nun sözleriyle, sanat yapıtı, “yansıtma ya da betimlemeden ziyade, bir şeyin yaratılması veya kusursuzlaştırılması”ydı.

 

Nihayet 1920 sonlarında Rodçenko VKhUTEMAS’ta (Devlet Yüksek Sanat ve Teknik Atelyeleri) önemli bir öğretim pozisyonuna atandı. Burası başlıca sanat okuluydu ve kuruluş amacı da yeni toplumun görsel ve maddî çevresini şekillendirecek yeni kuşak sanatçıları ve uygulayımcıları eğitmekti. Programları Almanya’da, Weimar’daki Bauhaus’a benzeyen okul, Stalin tarafından 1930 yılında kapatılıncaya dek Rodçenko’nun sanatsal çalışmalarının merkezi ve gelirinin ana kaynağı olarak kaldı.

 

 

4. Uzamsal Konstrüksiyonlar

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]1.gif918-1921 yılları arasında Rodçenko herbiri 6 yapıttan oluşan üç seri Uzamsal Konstrüksiyonlar yaptı. Maalesef bunların çoğu o zaman çekilen fotoğraflardan ve Rodçenko’nun defterindeki bir sayfaya çizdiği eskizlerden biliniyor. Bunlardan bugüne kalan tek yapıt Uzamsal Konstrüksiyon no. 12.

Heykel üzerine çalışmaya başlarken, Rodçenko iki boyutlu deneylerini üç boyuta taşıdı. “Beyaz heykeller” olarak da adlandırdığı ilk konstrüksiyon serileri, geleneksel heykelin yekpare kütlesi ve kesintisiz yüzeyini, beyaza boyanmış düz unsurların birbirine geçmiş yapısıyla değiştirdi.

Günümüze kalan yapıt ikinci seriye aittir. Bu seride Rodçenko kendi konstrüksiyon yöntemine basit bir mantık uyguladı.

Hafif kontrplaktan yapılmış olan herbir yapıt tek bir geometrik şekille sınırlandırılmıştı. Belli bir genişlikteki eşmerkezli bantlar halinde kesilmişler ve ışığı yansıtmaları için gümüş rengine boyanmışlardı. Düz haldeyken herbir heykel tek bir biçimden oluşuyordu: oval, daire, üçgen, kare, altıgen ve sekizgen. Geleneksel biçimde bir heykel tabanı üzerine oturtulmak yerine tavandan aşağı doğru sarkıtılan heykel mekâna bir yelpaze gibi yayılıyordu. [/TD]

[/TR]

[/TABLE]

 

05.jpg

 

Rodçenko ikinci serisini Mayıs 1921’de Moskova’da OBMOKhU (Genç Sanatçılar Topluluğu) tarafından düzenlenen bir sergide Karel Ioganson, Georgi ve Vladimir Stenberg ve Konstantin Medunetski’nin yapıtlarıyla birlikte sergiledi. Bu sergi Konstrüktivist ilkelerin etkileyici bir şekilde gerçeklendiği bir sergi oldu.

Rodçenko 1921’de heykeli bırakmadan önce üçüncü ve son konstrüksiyon serisini yaptı. Bu seride, sıkı sıkıya sınırlı unsurlar dizisini (aynı boy ve biçimdeki boyanmamış tahta parçalarını) birleştirme ve yeniden birleştirme olanaklarını araştırdı.

 

 

5. Resim Sanatının Ölümü

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]1.gif921 Eylül’ünde beş Konstrüktivist sanatçı —Rodçenko ve Stepanova ile birlikte Aleksandra Ekster, Liubov Popova ve Aleksandr Vesnin— Moskova’daki 5x5=25 başlıklı ve iki kısımdan oluşan bir serginin ilk kısmına beşer eser ile katıldılar. Rodçenko Çizgi ve Hücre başlıklı resimlerinin yanısıra 1921 tarihli üç tek-renkli tuvali olan Saf Kırmızı Renk, Saf Mavi Renk ve Saf Sarı Renk’i sergiledi. Yıllar sonra bu üç resim hakkında şunları söyleyecekti:

“Resim sanatını mantıksal sonucuna indirgedim ve üç tuval sergiledim: kırmızı, mavi ve sarı. Şunu söyledim: bitti. Ana renkler. Her düzlem bir düzlemdir ve hiçbir temsil yoktur.”

 

 

06a.jpg20x20.gif06b.jpg20x20.gif06c.jpg

 

Resim sanatını bütün diğerlerinin yapılabildiği üç ana renge damıtan bu üç parçalı taplo modernist sanatın temel bir gerekliliğini gerçekledi: biçimsel bir araştırmayı mantıksal sonucuna dek izlemek. Rodçenko ve diğer Konstrüktivist arkadaşlarının gözünde bu süpürme hareketinin sanatsal olduğu kadar politik bir önemi de vardı. Rodçenko’nun resim sanatını terk edişi, meslekdaşı Nikolai Tarabukin’in şu sözlerinin eyleme geçirilmesiydi: “Halihazırdaki toplumsal koşullar yeni sanat biçimleri dayatıyor.” Eski biçimlerin ölümüne hükmeden Rodçenko yeni biçimler arama serüvenine koyuldu.

 

 

6. Grafik Tasarım

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]1.gif921 yılı başlarında iç savaş sona erdiğinde Bolşevikler kendilerini baştan sona harap olmuş bir ülkenin başında buldular. Ekonomiyi canlandırmak için Lenin iç savaşın aşırı önlemlerini geçici olarak askıya aldı ve Yeni Ekonomi Politikası’nı (NEP) yürürlüğe koydu. 1928 yılında Stalin tarafından son verilinceye kadar bu yeni politika sınırlı ölçüde kapitalist rekabete izin veriyordu. Ekonomide kapitalizm ve sosyalizm unsurları bir arada var olduğu için, Sovyet toplumu ve kültürü hem iyimserliğe hem de kaygıya neden olan görece bir açıklık ve belirsizlik dönemi yaşadı.[/TD]

[/TR]

[/TABLE]

08.jpg

 

 

Her ne kadar Rodçenko ve diğer Konstrüktivistler sanayi ile işbirliği yapmayı amaçladılarsa da kılgısal eğitimden yoksun oluşları ve Rus fabrikalarının kötürüm hali bu hedefe ulaşmayı büyük ölçüde engelledi.

Ama Rodçenko kitle iletişim araçları yoluyla geniş kesimlere seslenme konusunda istekliydi ve yapıtları grafik tasarım alanında ilerleme kaydetti.

 

07.jpg

 

NEP altında Dobrolet, GUM ve Mossel'prom gibi devlet teşekkülleri açık pazarda rekabet edebilmek zorundaydı. 1923 ve 1925 yılları arasında Rodçenko bu ve diğer devlet şirketleri için 150’den fazla reklâm ve paket tasarımı yaptı. Genellikle, sloganları yazan şair Vladimir Mayakovski ile birlikte çalıştı; yapıtlarının altına birlikte imza atıyorlardı. Devrimci hedeflerin hizmetinde kapitalist tarzda reklâmlar kullanma paradoksunun farkında olarak devlet ürünlerinin yanısıra Komünist ideolojiyi de destekleyen reklâmlar hazırladılar.

 

 

7. LEF Dergisi

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]N.gifEP avangardın yeni kültürel kurumlar içerisindeki ayrıcalığını bitirdi. Artık avangard daha etkin bir şekilde diğer, daha tutucu sanatsal gruplarla rekabet edebilmek zorundaydı. Buna karşılık olarak, 1923 yılında Sanatın Sol Cephesi’ni, yani LEF’i kurdular. Bu isim sol politikalarla ilerici sanat arasındaki bağıntıya vurgu yapıyordu.

Deneysel şiirleri ve aşırı davranışlarıyla Devrim’den önce ün kazanmış olan Vladimir Mayakovski öncülüğündeki LEF çevresi içerisinde Nikolai Aseev, Osip Brik ve Sergei Tret’iakov gibi yazarlar, Sergei Eisenstein ve Dziga Vertov gibi film yapımcıları, sahne yönetmeni Vsevolod Meyerhold ve edebiyat kuramcısı Viktor Şiklovski bulunuyordu. Rodçenko grubun çıkardığı dergilerin bütün kapaklarını tasarladı —LEF (1923-25) ve NOVYİ LEF (Yeni Sol; 1927-28)— ve içeriklerine büyük ölçüde katkı sağladı.

 

9a.jpg9b.jpg

 

 

Tret'iakov’un deyişiyle, “sanat yoluyla yeni bir insanın üretilmesi”ni amaçlayan LEF özgün bir teori külliyatı oluşturdu. Bu teorinin temelinde, sanatsal biçimlerin bizatihi ideolojik aygıtlar olduğu ilkesi yatıyordu. Böyle olunca, yeni bir toplumun yaratılması yeni biçimlerin yaratılmasını gerektiriyordu.

Yine LEF düşüncesinin merkezinde, bakan kişinin, yapıtı yorumlama çabası içerisinde dönüşüme uğradığı ve dolayısıyla, devrimci sanatın izleyicinin etkin katılımını gerektirdiği kanaati bulunuyordu.

Rodçenko’nun 1920’lerdeki tasarım, fotokolaj ve fotoğrafçılık alanlarındaki yapıtları bu fikirleri somut pratiğe uygulama çabaları oldu.

 

 

[TABLE]

[TR]

[TD=bgcolor: #FFFFFF] 8. Fotokolaj

[/TD]

[/TR]

[/TABLE]

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]M.gifodern fotokolaj 20. yüzyılın ilk yirmi yılındaki fotoğraflarla resimlendirilmiş dergiler ve gazetelerin yaygınlaşmasıyla ortaya çıktı. Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Almanya’daki George Grosz, John Heartfield ve Hannah Höch ve Rusya’daki Rodçenko ve Gustav Klucis gibi sanatçıların eserleriyle ün kazandı. Basında yer alan resimleri kesip bunları umulmayan kombinasyonlarda yeniden bir araya getirerek resim sanatına canlı bir alternatif yarattılar. Fotomontajın toplumsal yüklemli imgelerin kökleri stüdyo dışındaki dünyada yer alıyordu.

Rodçenko’nun en kayda değer fotokolajları Mayakovski’nin Bunun Hakkında veya sadece O (Pro eto) adlı şiiri için yaptığı kapak ve illüstrasyonlardır. [/TD]

[/TR]

[/TABLE]

 

10.jpg

 

 

Sevgilisi Lili Brik’ten ayrılmış olan Mayakovski’nin yaşadığı sıkıntılı zihin durumunu ifade eden bu şiir, aşklarının yoğunluğunu devrimci ateşlilikleriyle denk tutuyor ve her ikisinin de karşıtı olarak sıkıcı alışkanlık ve maddî rahatlık hayaletini ortaya koyuyor. Rodçenko’nun kolajlarındaki beklenmedik yanyanalıklar ve ölçeklerdeki değişimler Mayakovski’nin şiirinin canlı imgelerini ve şairane sıçrayışlarını yerinde bir şekilde zihinde uyandırıyor.

Rodçenko fotoğrafla ilk olarak fotokolaj yoluyla, grafik sanatların bir uzanımı olarak —değiştirmeyi, kopyalamayı ve yeniden birleştirmeyi davet eden tükenmez bir imgeler kaynağı olarak— ilgilendi. Bir araç olarak fotoğrafa yönelik bu saygısız, deneysel yaklaşımı kendisi fotoğraflar çekmeye başlayıncaya kadar sürdü.

 

 

9. Mayakovski Portreleri

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]1.gif923 yılında Rodçenko kolaj ve tasarım çalışmaları için bir fotoğraf makinesi aldı. 1924 Nisan’ında, daha sonraları birlikte çalışacakları şair Mayakovski’nin 6 stüdyo portresinden oluşan bir seri fotoğrafını çekti. Bu, onun bir fotoğrafçı olarak ilk kalıcı başarısı olacaktı. Rodçenko 1926 yılında bu resimlerden ikisini Mayakovski’nin Maliye Müfettişiyle Şiir Hakkında Konuşmalar adlı kitabının ön ve arka kapakları için kolajlarda kullandı. Ama Mayakovski’nin 1930’da, kayıtlara intihar olarak geçen ölümü, bu portrelere yeni bir rol kazandıracaktı. [/TD]

[/TR]

[/TABLE]

 

11a.jpg

 

 

1935 yılında Stalin Mayakovski’nin bir devrim kahramanı olduğunu ilân etti. Bununla da kalmayıp, “hatırasına ve yapıtlarına ilgisizliğin bir suç” olduğunu söyledi. Öncekilerden daha büyük olarak, genellikle yumuşak, sıcak, romantik tonlarda basılan Rodçenko’nun çektiği Mayakovski portreleri şair hakkındaki mitik propagandanın ikonları haline geldi.

Portrelerin süssüz doğrudanlığı Rodçenko’nun eski resimlerindeki geometrik yalınlığı anıştırır. Bu portreler aynı zamanda sıradan bir kimlik fotoğrafının gösterişsizliğini de anıştırır. Gelişmiş sanatın söz dağarcığı ve gündelik dil fotoğrafçılığının en temel nitelikleri arasındaki kısa devre Rodçenko ve çağdaşlarının 1920’li yıllarda geliştirdikleri fotoğrafik modernizmin karakteristiğidir.

 

 

10. İşçiler Klübü 1925

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]R.gifodçenko 1925 yazında Paris’te düzenlenen Dünya Fuarı’ndaki (Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes – Uluslararası Modern Endüstriyel ve Dekoratif Sanatlar Sergisi) Sovyet sergilerinden biri olarak bir İşçiler Klübü tasarladı. Diğer Sovyet sergileri Konstantin Melnikov’un Sovyet pavyonu ve Grand Palais’ta Rodçenko tarafından yerleşim düzeni yapılan, VKhUTEMAS’ta yapılmış olan el sanatları, grafik tasarımlar, mimarî çizimlerin sergileriydi. Bütün bu sergiler medenî ve ilerici bir Sovyetler Birliği imgesi yansıtıyordu.

Rodçenko’nun İşçiler Klübü için yaptığı geometrik tasarımlar temizlik, akılcılık ve tutumluluğun egemen olduğu bir kültürü akla getiriyordu. Klüp devrimci ideolojiyi cisimlendiriyordu. Bunu yalnızca işçilere rahatlık sağlayarak değil, ama aynı zamanda da serbest zamanı edilgen ve tek başına değil etkin ve kollektif olarak yeniden tasarlamakla yapıyordu.

Oluşturucu unsurlarının çeşitli işlevleri vardı ve çoğu en yeni bilişim teknolojileri ile işçiyi eğitmeyi hedefliyordu. Ortaklaşa kullanılan masanın mafsallı yüzeyi çalışmak için düz olabildiği gibi okumak için eğik hale getirilebiliyordu. Ve satranç masasının yüzeyi oyuncuların oturma yerlerine ulaşabilmesi için dönebiliyordu. Uzak duvardaki açılır-kapanır yapı konuşmacılar için bir kürsü, yansıtılan sloganlar ve yazılar için boş bir perde ve görsel malzemenin gösterimi için genişletilebilir bir perdeden oluşuyordu. Bütün bu gereçlerin ortasında, Rodçenko’nun yakın zaman önce ölmüş olan Lenin’in yaşamı hakkında belgesel malzemelerle süslemeyi düşündüğü Lenin Köşesi, sadece anmanın ötesinde, Lenin’in işçilerin okuryazarlığı ve sosyal ve politik hayata aktif katılımları yönündeki hedeflerine açıktan bir övgüye dönüşmüştü. [/TD]

[/TR]

[/TABLE]

 

 

 

11. Fotoğrafçılık

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]1.gif925 yılının sonbaharında Rodçenko Paris’ten satın almış olduğu fotoğraf makinesiyle ilk açıkhava fotoğrafları serisinin çekimlerine başladı. Bunlar eğik fotoğraflardı ve Moskova’da Miasnitskaya Caddesi’nde oturduğu evinden aşağı ve yukarı doğru çekilmiş fotoğraflardı. Her ne kadar 1927 yılına kadar bu minval üzre fotoğraflar çekmediyse de bu seri onun olgun fotoğraf estetiğinin temelini oluşturdu. [/TD]

[/TR]

[/TABLE]

 

13a.jpg

 

 

Rodçenko’nun Lef’ten iş arkadaşı Viktor Şiklovski sanatın birincil amacını, alışıldık olanı alışılmadık gibi göstererek deneyimin doğrudanlığını yeniden ele geçirmek olarak tanımlamıştı.

Rodçenko’nun birçok fotoğrafı bu amaca basit bir şekilde, diklemesine bakma —ve fotoğraf çekme— alışkanlığını değiştirerek ulaştı. Sadece bunu yaparak insanları şeyleri taze bakış açılarından görmeye yüreklendirmeyi amaçladı. Eski resimlerindeki dinamik diagonal kompozisyonlarda kullandığı eğik açılar stilini bu kez fotoğrafa uyarlıyordu. Ve bu, 1920’lerin ikinci yarısında bütün bir Avrupa’da kendini gösterecek değişken perspektiflerin canlı, deneysel estetiğinin biçimlenmesine yardımcı oldu. Rodçenko fotoğrafçılığın mekanik ve nesnel ve dolayısıyla da toplumsal olarak ilerici olduğunu düşünüyordu. Ama bu dönemdeki en iyi çalışmalarının çoğu ısmarlama olarak değil, bağımsız olarak yapılmıştı ve propaganda amacı taşımıyorlardı.

 

13b.jpg

 

 

12. Tiyatro ve Film için Tasarım

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]1.gif921 yılında resim yapmaktan vazgeçtiğinden beri Rodçenko, kendini hemen her türlü sanatsal gereci kullanabilen çok yönlü bir sanatçı olarak görüyordu. Farklı ilgi alanları arasında film yapımcılığı da vardı. O ve Konstrüktivist meslekdaşları fotokolaj bindirmelerini sinematik montajı birleştirmişlerdi. Deneysel işbirliğine her zaman hazır olan Rodçenko, Dziga Vertov’un 1920 başlarındaki aktüalite filmleri için ara başlıklar tasarlama ve Boris Barnet’in 1927 yapımı Ekim’de Moskova filmi için yer ve kamera açıları seçme gibi projelere girişti. Bu arada, çeşitli filmlerin afişlerini tasarladı. Bunlar arasında Vertov’un 1924 yapımı Sinema Gözü ve Eisenstein’ın [:Ayzenştayn] 1925 yapımı Potemkin Zırhlısı filmlerinin afişleri vardı. [/TD]

[/TR]

[/TABLE]

 

14b.jpg

 

1920’lerin ikinci yarısında Rodçenko film ve tiyatro yapımları için dekorlar ve kostümler hazırlama konusuna epey zaman ayırdı. Önemli yapımlar arasında Lev Kuleshov’un 1927 yapımı filmi Gazeteci vardı. Rodçenko bu filmin dekorunu modern işlevsel tasarımın bir örneği olarak düşündü. Öte yandan, Mayakovski’nin Tahtakurusu adlı oyununun ikinci bölümü için fütüristik kostümler ve dekorlar tasarladı.

 

14.jpg

 

 

13. Fotoğraf Gazeteciliği

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]1.gif920’lerde Sovyetlerdeki iyimserliğe bir belirsizlik durumu eşlik ediyordu. Ve Rodçenko’nun eğik açılı fotoğrafları bir özgürlük duygusu verebildiği gibi kaygı da uyandırabilirdi. 1920’lerin sonunda Stalin’in iktidarı sağlamlaştırması bu belirsizliklere ve NEP döneminin görece açıklığına çok geçmeden bir son verdi. Sovyetler Birliği, bağımsız düşünceyi gözden düşüren ve Stalin’e sadık yeni bir Parti bürokrasisine zemin hazırlayan bir kültür devrimiyle yerle bir oldu.

1928’de Rodçenko basında, ünlü eğik açılı tarzını Batılı “emperyalist” fotoğrafçılardan aşırmakla suçlandı. Kendisine yönelik birçok saldırıların bu ilkine cesurca karşılık verdi, ama gitgide yeni politik iklime uyum sağladı. Enerjisinin gitgide daha fazlasını Daesh' (Her Şeyini Ver), Tridtsat' Dnei (Otuz Gün), and Radioslushatel' (Radyo Dinleyicisi) gibi dergiler için propagandaya yönelik fotoğraf gazeteciliğine ayırmaya başladı. [/TD]

[/TR]

[/TABLE]

 

 

15b.jpg

 

1929 yılında Rodçenko gelişmiş sanat ile işçi sınıfı arasındaki uçurumu giderme amacını taşıyan Ekim adlı bir gruba katıldı. Ama bu, geriye çekilişler dizisinden biriydi ve her geriye çekiliş bir öncesinden daha az güvenliydi. 1932’de fotoğrafı “burjuva biçimciliği” olarak suçlandı ve Ekim grubundan ihraç edildi.

 

 

14. Stalin İktidarı

 

[TABLE]

[TR]

[TD][/TD]

[/TR]

[TR]

[TD]1.gif932 yılında Stalin iktidarını iyice sağlamlaştırmıştı. O yıl Komünist Parti bütün sanat gruplarını ortadan kaldırdı ve Parti’nin denetimi altında tek bir sanatçılar birliği oluşturdu. Bu birliğin oluşturulması iki yıl sonra Sosyalist Gerçekçiliğin resmî olarak onaylanan kabul edilebilir tarz olarak kabul edilmesinin yolunu açacaktı.

1928 yılında adı VKhUTEIN olarak değiştirilen VKhUTEMAS’ın 1930 yılında kapatılmasıyla Rodchenko başlıca gelir kaynağını kaybetti. 1932 yılının başlarında devlet sanat basımevi İzogiz için fotoğraflar çekme konusunda bir sözleşme imzaladı.

 

1933’ten sonra, ne var ki, izinsiz fotoğraf çekmesi yasaklandı. Bundan sonra çalışmaları büyük ölçüde, spor olayları ve resmî geçit törenleri gibi propaganda röportajları ile ve bir sirk serisi ile Stepanova ve kızları Varvara Rodçenko’nun portrelerinden oluşan bir avuç kişisel fotoğrafla sınırlı kaldı. [/TD]

[/TR]

[/TABLE]

 

16.jpg

 

 

1933 yılında süregiden saldırılar karşısında kendine çekidüzen vermeye çalışan Rodçenko Beyaz Deniz’le Baltık arasındaki kanalın inşasının fotoğraflarını çekme konusundaki uzatılmış görevlendirmeyi kabul etti. Resimleri aylık bir propaganda dergisi olan SSCB İnşa Halinde’nin Aralık sayısında yayınlandı. Aynı zamanda bu sayının ve derginin diğer sayılarının Sepanova ile birlikte tasarımını yaptı. Rodçenko kanalın inşası hakkındaki, Komünist ideallerden sapmış olanların ağır çalışma şartları altında kefaretlerini ödedikleri yolundaki ruhsuz propagandayı kabul etmiş gibi görünüyor. Gerçekte bu, 200 bin kişinin öldüğü, Stalin’in büyük Gulaglarından [yani, özellikle siyasi suçluları cezalandırmak amacıyla kullanılan Sovyet çalışma kamplarından] ilkiydi.

1930’ların ortalarında, 1921’de resim yapmayı bırakmış olan gözüpek yenilikçi yeniden resim yapmaya başladı ve bu kez soyut resimler değil, hayalî sirk sahneleri resmetti. Bu resimler ve 1940’larda yaptığı soyut resimleri Rodçenko’nun hüsran dolu yalıtılmışlığının başlangıcına işaret eder — gençlik yıllarının yaratıcılığını ateşlemiş olan ütopik düş, korkunç bir kâbusa dönüşmüştür çünkü.

 

 

 

 

 

 

 

 

[/TD]

[/TR]

[/TABLE]

 

 

 

[/TD]

[/TR]

[/TABLE]

İleti bağlantısı
Diğer sitelerde paylaş

Sohbete katıl

Şimdi mesaj yollayabilir ve daha sonra kayıt olabilirsiniz. Hesabınız varsa, şimdi giriş yaparak hesabınızla gönderebilirsiniz.

Misafir
Bu konuyu yanıtla...

×   Farklı formatta bir yazı yapıştırdınız.   Lütfen formatı silmek için buraya tıklayınız

  Only 75 emoji are allowed.

×   Bağlantınız otomatik olarak gömülü hale getirilmiştir..   Bunun yerine bağlantı şeklinde gösterilsin mi?

×   Önceki içeriğiniz geri yüklendi.   Düzenleyiciyi temizle

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

×
×
  • Yeni Oluştur...