Jump to content

Turunçgil Anaçları...


Renan
 Paylaş

Önerilen Mesajlar

Turunçgiller dünyada en fazla üretimi yapılan meyve grubudur. İnsan beslenmesindeki önemi, kendine has renk ve kokusu, kozmetik sanayiinin hammaddelerinden oluşu bunun nedenlerinden bazılarıdır.

 

Tohum ve diğer vegetatif yollarla da çoğaltılabilen turunçgiller hastalıklar, iklim ve toprak şartları nedeniyle çoğunlukla anaç üzerine aşılanarak çoğaltılmaktadır.

 

1920’li yıllardaki Tristeza (Göçüren) salgını ve Florida’da meydana gelen don olayları sonunda dünyada turunçgil anaçları üzerine ciddi çalışmalar yapılmaya başlanmış ve değişik özellikte anaçlar ortaya çıkarılmıştır. Hastalık ve çevre şartlarına uyum yanında ağacı erken meyveye yatırmak, ağaç ömrünü uzatmak, verimi artırmak, sık dikim, meyve kalitesini yükseltmek gibi amaçlarla anaç kullanılmaktadır.

İdeal bir turunçgil anacında aranacak özellikler:

 

 

  • Hastalık ve zararlılara dayanıklılık
  • Yörenin toprak özelliklerine uyumluluk
  • İklim koşullarına özellikle soğuklara dayanıklılık
  • Çok çekirdeklilik
  • Yüksek poliembriyoni oranı
  • Kalemle iyi uyuşma

Önemli Turunçgil Anaçları:

Turunç (Citrus aurantium) : 1920’li yıllara kadar dünyanın pek çok yerinde anaç olarak turunç kullanılmaktaydı. Ancak o yıllarda meydana gelen Tristeza (Göçüren) virüs hastalığı salgını sonucu dünyada yaklaşık 200 milyon turunçgil ağacı yok oldu. Bunun sonucu olarak hızlanan anaç çalışmalarıyla birlikte farklı anaçlar elde edildi ve turunç kullanımı geriledi.

 

Limonların bazıları ve satsuma mandarini dışındaki tür ve çeşitlerle genellikle iyi uyuşma gösterir. Turunç üzerine aşılı ağaçlar standart büyüklükte taç oluştururlar. Nuseller embriyonu oranı yüksektir. Çoğaltılması ve aşılanması kolaydır. Exocortis (Cüceleşme) ve Xyloporosis (Gözenek) hastalıklarına dayanıklıdır. Uçkurutan (Phoma tracheiphila) hastalığına duyarlıdır. Bazı turunç anaçları Phytophthora’ya dayanıklı iken bazıları hassastır. Çünkü bütün turunç anaçları aynı özellikte değildir.Ülkemizde Doğu Akdeniz kesiminde yapılan çalışma sonucu 31 adet farklı turunç klonu saptanmıştır.Turunç ağır topraklarda gelişebilir, kirece karşı dayanıklıdır ve kazık kök yapmaya eğilimlidir.

 

Türkiye’de Muğla dahil tüm Akdeniz sahilinde anaç olarak kullanılır. Dünyada ise Tristeza’nın yaygın olmadığı yerlerde daha çok Akdeniz çevresinde ve bir miktarda A.B.D.’de kullanılmaktadır.

 

Tayvan Turuncu (Citrus taiwanica) : Bir turunç melezi olduğu düşünülmektedir. Turunçtan üstün yanı Tristeza’ya daha tolerant olmasıdır. Üzerine aşılı altıntop ve Valencia portakalında meyve kalitesi düşük olmaktadır.Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsünde yapılan çalışmada İnterdonato ve Kütdiken limonlarında iyi sonuçlar verdiği saptanmıştır.

 

Üç Yapraklı (Poncirus trifoliata) : Subtropik koşullarda yaprağını döken bir anaçtır. Önemli özelliklerinden biri soğuğa dayanıklı olmasıdır.Ancak sıcak iklimlerde soğuğa hassastır. Kök sistemi nispeten küçük olup, ağır-killi topraklara uyum sağlayabilmektedir. Phytophthora’ya dayanıklı, Uçkurutan, Tristeza (Göçüren), Xyloporosis (Gözenek), Psorosis (Kavlama) hastalıklarına karşı toleranttır. Nematodlara, kirece ve tuza karşı duyarlıdır. Mekanik yolla taşınan Exocortis (Cüceleşme) hastalığına çok duyarlı olduğundan özellikle budama aletleri iyi dezenfekte edilmelidir.

 

Üç yapraklı, üzerine aşılı ağacı erken meyveye yatırır ve meyve kalitesini olumlu yönde etkiler. Özellikle Eureka grubu limonlar (ör. Kütdiken) ve laymlar dışındaki tür ve çeşitlerle genellikle iyi uyuşma gösterir.

 

Türkiye’de nemli olan Doğu Karadeniz’de ve az miktarda Finike-Kumluca civarlarında kullanılır. Dünyada Brezilya, Akdeniz çevresi, Avustralya, Uzakdoğu (özellikle Japonya’da Satsuma mandarini için) ve A.B.D.’de kullanılmaktadır.

 

Sitranjlar (Üç Yapraklı x Portakal melezleri ): Çevre şartlarına uyum ve daha iyi uyuşma özelliklerinden dolayı Üç Yapraklıya göre daha yaygın kullanılmaktadırlar. Günümüze dek pek çok sitranj elde edilmiş olup günümüzde yaygın olarak kullanılan sitranjlar Carrizo ve Troyerdir. Her iki anaç ta aynı tohumdaki embriyolardan meydana gelmiş olmasına rağmen Carrizo’nun büyüme gücü Troyer’den fazladır.Her iki sitranj da Tristeza (Göçüren ), Xyloporosis (Gözenek) ve Psorosis (Kavlama) hastalıklarına toleranttır. Bu anaçlar Exocortis (Cüceleşme) hastalığına karşı duyarlıdır. Kireçli topraklara Üç Yapraklıdan daha iyi uyum gösterirler. Genel olarak tuzlu topraklarda zayıf gelişirler ve soğuğa orta derecede dayanıklıdırlar. Eureka grubu limonlarla (ör. Kütdiken) genelde, Lizbon grubu limonlarla (ör. İnterdonato) bazen uyuşmazlar.

 

Adana koşullarında yapılan bir çalışmada Carrizo sitranjının Washington Navel portakalında diğer anaçlara göre meyve verimini; Troyer ve Carrizo’nun Marsh Seedles ve Redblush altıntopları, Washington Navel ve Moro portakallarında meyve kalitesini artırdığı saptanmıştır. Ayrıca bu sitranjlar yine birçok ticari çeşitte verim ve kaliteyi artırmaktadırlar.

 

Sitranjlar (özellikle Carrizo) limon dışındaki türlerde genelde turunçtan daha iyi performans göstermelerine rağmen Exocortis’e duyarlı olduklarından dikkat edilmeli, özellikle budama aletleri vs. iyi bir şekilde dezenfekte edilmelidir.

 

Dünyada Akdeniz havzası, A.B.D. ve diğer bazı ülkeler ile Türkiye’de Ege Bölgesinde anaç olarak kullanılmaktadırlar.

 

Kleopatra mandarini (Citrus reshni) : Önemli bir özelliği daha çok subtropiklerde etkili olan Phytophthora citrophthora’ya dayanıklı olmasıdır. Bunun yanında tuzluluğa da dayanıklıdır. Kuru ve kireçli topraklara orta derecede dayanıklıdır. Üzerine aşılı ağaçlar geç meyveye yatar ve uzun ömürlü olurlar. Uçkurutan (Phoma tracheiphila), Tristeza (Göçüren), Exocortis (Cüceleşme) hastalıklarına toleranttır. Psorosis (Kavlama) hastalığına duyarlıdır. Genel olarak limonlarla iyi uyuşmaz. Florida’da portakal ve mandarinlerde iyi sonuç verdiği saptanmıştır.

 

Dünyada Arjantin ve Avustralya’da kullanılmaktadır. Son yıllarda İspanya'da da bu anaca yönelme vardır.

 

Volkameriana (Citrus volkameriana) : İtalyan kökenli bir anaçtır. Tristeza (Göçüren), Exocortis (Cüceleşme), Uçkurutan (Phoma tracheiphila) ve Psorosis hastalıklarına toleranttır. Tuzlu ve nemli topraklara dayanımı ortadır. Soğuğa hassastır. Aşılanması ve tohumla çoğaltılması kolaydır. Üzerine aşılı ağacın büyüme gücünü artırır, erken meyveye yatırır fakat meyve kalitesini olumsuz etkiler.

 

Swingle sitrumelo (Üç Yapraklı x Altıntop) : A.B.D.’de bazı portakallar ve altıntoplarda iyi sonuç vermiştir. Tristeza ve Phytophthora’ya dayanıklıdır. Uçkurutan’a toleranttır.

 

Soğuğa dayanıklı, tuza orta derecede toleranttır. Aşılamada genellikle uyuşmazlık sorunu ortaya çıkar. (özellikle Eureka grubu limonlarla).

 

Kaba Limon (Citrus jambhiri ) : Kuru topraklara uyumlu bir anaçtır. İyi bir saçak kök sistemine sahip olduğundan hızlı gelişir. Derin kumlu topraklara adaptasyonu iyidir.

 

Kirece dayanımı orta, tuza dayanımı zayıftır. Üzerine aşılı ağaçlar geç meyveye yatmakta, meyve kalitesi düşük olmakta ve ağaçlar kısa ömürlü olmaktadır. Tristeza ve Psorosis hastalıklarına toleranslıdır. Phytophthora’ya çok duyarlıdır. Soğuğa karşı hassastır. Brezilya ve Hindistan’da kullanılmaktadır.

 

Rangpur Laymı (Citrus limonia) : Tohumla çoğaltılması ve aşılanması kolaydır. Üzerine aşılı çeşidi çabuk meyveye yatırır ancak meyve kalitesini olumsuz etkiler. Exocortis, Xyloporosis hastalıklarına duyarlı, Psorosis ve Tristeza’ya toleranttır. Phytophthora, Uçkurutan (Phoma tracheiphila) ve turunçgil nematoduna duyarlıdır. Tuzlu topraklara yüksek, kireçli topraklara orta, ıslak topraklara zayıf, kuru topraklara çok zayıf derecede dayanıklıdır. Soğuğa karşı hassas olan bu anaç daha çok Brezilya’da yaygındır.

 

Yuzu (Citrus junos) : Önemli özelliklerinden biri besin maddelerini iyi absorbe edebilmesidir. Yaprak rengi diğer turunçgillerden daha koyudur. Bunun nedeni yapraklarındaki demir (Fe) düzeyinin daha yüksek olmasıdır. Kalsiyum (Ca) alımı az olduğundan kireçli topraklarda iyi performans gösterebilir. Derin toprakları sever, kuru topraklara adapte olabilir. Phytophthora ve soğuklara dayanıklıdır. Tristeza, Exocortis, Psorosis’e toleranttır. Bor (B) ve sodyum (Na) alımı yüksek olduğundan tuzlu koşullarda kullanımı sakıncalıdır. Çöğürleri yavaş gelişir. Yuzu üzerine aşılı ağaçlar daha geç meyveye yatarlar.

 

Macrophylla (Citrus macrophylla) : Tuzluluğa ve Bor’a dayanıklılığı önemli bir özelliktir. Genelde tüm çeşitlerle iyi uyuşur. Ancak Tristeza ve Xyloporosis hastalıklarına duyarlı olması nedeniyle daha çok limon ve laymlara anaç olarak kullanılır. Exocortis ve Psorosis hastalıklarına tolerant olarak görülmektedir. Üzerine aşılı ağaç hızlı büyür ve erken meyveye yatar. Ancak bu anaç meyve kalitesini olumsuz etkiler. Soğuklara karşı duyarlıdır. Bu özelliği limon anacı olarak kullanılma imkanını sınırlamaktadır.

 

Papeda alt cinsine giren Citrus ichangensis ve Citrus latipes anaç çalışmalarında kullanılan ve soğuklara dayanıklıklarıyla dikkat çeken türlerdir. Eremocitrus cinsi içinde yer alan Eremocitrus glauca Avustralya çöllerine adapte olmuş, tuza dayanıklılığı ile dikkati çeken bir anaçtır. Severinia altsoyunda bulunan turunçgillerin akrabası Severinia buxifolia A.B.D.’de yapılan çalışmalarda Bor zehirlenmesine karşı yüksek direnç göstermiştir.

 

Bu anaçların dışında dünyada bir kısmı önceleri kullanılmış bir kısmı az da olsa günümüzde de kullanılan anaçlar vardır. Bunlar arasında Sunki mandarini (Citrus sunki), Tanjelolar, Portakal, Ağaç Kavunu (Citrus medica) ve Kalamondin (Citrus madurensis) sayılabilir.

 

Turunçgil yetiştiriciliğinde anaç seçiminde anacın özellikleri yanında yetiştirilecek tür ve çeşit, iklim ve toprak şartları, hastalıklar göz önünde bulundurulmalı ve seçim dikkatli yapılmalıdır.

 

Bir diğer önemli konu ise son yıllarda anaçlarda da çeşit kavramının gelişiyor olmasıdır. Bir anacın tüm bireyleri aynı özelliği göstermeyebilmektedir. Anaç seçiminde bu durum da dikkate alınmalıdır.

Yorum bağlantısı
Diğer sitelerde paylaş

Sohbete katıl

Şimdi mesaj yollayabilir ve daha sonra kayıt olabilirsiniz. Hesabınız varsa, şimdi giriş yaparak hesabınızla gönderebilirsiniz.

Misafir
Bu konuyu yanıtla...

×   Farklı formatta bir yazı yapıştırdınız.   Lütfen formatı silmek için buraya tıklayınız

  Only 75 emoji are allowed.

×   Bağlantınız otomatik olarak gömülü hale getirilmiştir..   Bunun yerine bağlantı şeklinde gösterilsin mi?

×   Önceki içeriğiniz geri yüklendi.   Düzenleyiciyi temizle

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

 Paylaş

×
×
  • Yeni Oluştur...