Jump to content

İnsanda Sinir Sistemi...


Renan
 Paylaş

Önerilen Mesajlar

SİNİR SİSTEMİNİN GENEL YAPISI

Sinir sisteminin yapı ve görev birimi olan nöron; geniş bir hücre gövdesi ve bu gövdeden çıkan uzantılara sahiptir

1. Nöronun Yapısı ve Özellikleri

Nöron gövdesinden iki tip uzantı çıkar. Bu uzantılardan kısa ve ince olanlarına dentritakson denir.

Aksonlar miyelinli ve miyelinsiz olmak üzere iki çeşittir. Miyelinsiz aksonlarda izolasyonu sadece hücre yapar. Miyelinli aksonlarda impuls iletimigencmekan-1.gif miyelinsiz aksonlara göre 10 kat daha hızlıdır.

 

denir. Dentritler içinde en uzun ve kalın olanı ikinci uzantıyı oluşturur. Buna

547.gif

Şekil: Bir Sinir Hücresinin Yapısı

 

 

2. Nöron Çeşitleri

Nöronlar görevlerine göre üç gruba ayrılırlar.

  • Duyu Nöronları : Duyu organlarında bulunan reseptörlerden aldıkları impulsları (uyartı) beyne ya da omuriliğe ileten nöronlardır.
  • Motorik Nöronlar : Beyin ya da omurilikten aldığı emirleri tepki organına ileten nöronlardır.

  • Ara Nöronlar : Genelde merkezi sinir sisteminde ve omurilikte yer alan duyugencmekan-1.gif ara ve motor nöronları birbirine bağlayan nöronlardır.

3. İmpulsun Oluşumu ve İletimi

Dıştan veya içten gelen uyartıların sinir hücresinde oluşturduğu elektriksel ve kimyasal değişime impuls adı verilir. Nöronlarda impulsun iletilme yönü daima nöron gövdesinden akson uzantılarına doğru olur. Uyarının nöronda impuls oluşturması ve impuls iletimi elektro-kimyasal olarak gerçekleşir.

Nöron hücreleri uyarılmadığı zaman polarize (kutuplaşmış) durumdadır. Yani hücre dışı (+) içi ise (–) durumdadır. Bu olay sodyum ve potasyum iyonlarının eşit olmayan dağılımından kaynaklanır. (Na+) dışta fazlagencmekan-1.gif (K+) ise içte fazladır.

Sinir hücre zarının Na+ ile K+ iyonlarına karşı geçirgenliği farklıdır. Sinir hücrelerinden Na+ aktif taşımayla hücre dışına verilirkengencmekan-1.gif K+ hücre içine aynı yolla alınabilmektedir.

Sodyum pompalanması olarak bilinen bu işleme bağlı olarakgencmekan-1.gif dinlenme durumundaki sinir hücresindegencmekan-1.gif dış ortama oranlagencmekan-1.gif daha çok K+ bulunduğu halde daha az Na+ bulunur Bu nedenle sinir hücre zarı kutuplaşmıştır (Polarizasyon).

 

 

 

548.gif

Şekil : Uyarılmış Sinir Telinde İyonların Değişimi ve

İmpulusun İletimi (Elektriksel Etki)

 

 

Sinir hücresi uyarılıncagencmekan-1.gif uyarılan bölgede Na+ ve K+ iyonları zıt yönde yer değiştirirler.

Bu değişim hücre zarının o bölgesindeki zarın dıştan (–)gencmekan-1.gif içten ise (+) yüklenmesine neden olur. Sinir hücresindeki bu değişim olayına depolarizasyon denir. Bir bölgede gerçekleşen depolarizasyon yan taraftaki Na+ ve K+ iyonlarının da yer değiştirmesine neden olur. Bu şekildeki değişim tüm sinir hücresinin aksonu boyunca ilerler.

İmpuls sinir telinin bir bölgesinden geçtikten sonra o bölge eski durumuna döner (Repolarizasyon). Böylece bu bölge yeni bir impulsun iletimine hazır hale gelir.

Eğer sinirin uyarılan bölgesigencmekan-1.gif eski durumuna dönmedengencmekan-1.gif aynı nokta ikinci kez uyarılırsagencmekan-1.gif sinir bu uyartıya tepki göstermez.

 

 

 

 

 

 

 

İmpuls iletimi sırasında hücre bol miktarda O2 harcargencmekan-1.gif ATP kullanır. Sonuçta CO2 ve ısı açığa çıkar

 

 

 

 

Bir nöronda impulsun başlayabilmesi için gereken en az uyarı şiddetine eşik şiddeti“ya hep ya hiç” prensibi adı verilir.

 

4. Sinaps ve İmpulsun Sinapstan Geçişi

Bir sinir hücresinin aksonu ile diğer bir sinir hücresinin dentritinin uç uca geldikleri bölgelere sinaps (bağlantı) denir.

İmpulslar daima aksonlardan dentritlere sinaptik bölgeler üzerinden iletilirler. Yalnız bu bölgelerdeki iletim sinir hücresi boyunca olan iletimden daha yavaştır. Çünkü geçiş sadece kimyasaldır.

Sinapsı oluşturan akson ucu ile dentrit arasında bir açıklık bulunur. Akson ucuna gelen impulslargencmekan-1.gif sinaptik keselerinden nörotransmitter adı verilen bazı kimyasal maddelerin sinaptik boşluğa boşalmasına neden olurlar. Diğer sinir hücresinin üzerindeki reseptörler tarafından algılanan bu maddeler bu hücrede yeni bir impulsu başlatırlar.

 

Sinapsların özellikleri: (eşik değer) denir. Bu değerin altındaki uyaranlar impuls oluşturamaz. Sinir hücresigencmekan-1.gif eşik şiddeti veya bunun üzerindeki uyartılara karşı maksimum tepki verir.

  • İmpulslar sinapslardan tek yönlü (aksondan dentrite doğru) geçerler.
  • Beyin hücrelerindeki bazı sinapslarda impulslar her iki yönde de geçebilir.
  • İmpulsların sinapstan geçişigencmekan-1.gif sinir hücresindeki iletimden daha yavaş olur.
  • İmpulsların sinapslardaki iletimi nörotransmitter maddelerle sağlanır. Yani kimyasaldır.
  • İmpuls geçişini engelleme ve kolaylaştırma (seçici direnç) olayları sinapslarda olur.

  • Sinapslar sadece iki sinir hücresi arasında olmaz. Bir sinir teli ile bir kasgencmekan-1.gif reseptörler veya bir bez arasında da olabilir.

5. İmpulsun Hedefe Taşınma Biçimleri

Sinirsel iletim sinirler ve hormonların ortak çalışmasıyla olmaktadır.

 

 

549.gif

 

İlk uyaran bir iç salgı bezini etkileyerek hormon salgılanmasına neden olur. Hormonların kanda belirli bir konsantrasyona ulaşmasıyla ilgili dokunun hücreleri uyarılır.

 

 

550.gif

 

Çevreden gelen uyarılar sinir sistemini etkiler. Sinir sistemi de sinir yoluyla ilgili dokuları uyarır.

 

551.gif

Şekil : Sinir ve Endokrin Sistemin Birlikte Çalışması

 

Çevreden gelen ilk uyaran önce sinir sistemini etkiler; sinir sistemi iç salgı bezlerini uyarır ve iç salgı bezleri de kan yoluyla ilgili doku hücrelerini harekete geçirerek uyarana cevap verilmesi sağlanır

 

III. İNSANDA SİNİR SİSTEMİ

İnsanda sinir sistemi merkezi sinir sistemi ve çevresel sinir sistemi olmak üzere iki kısımda incelenir.

 

 

552.gif

 

 

A. MERKEZİ SİNİR SİSTEMİ

Beynin kısımlarını ve omuriliği içine alır.

 

1. Beyin ve Kısımları

Sinir sisteminin esas merkezini oluşturan beyingencmekan-1.gif omurilik soğanı ve omurilik isimli yapılar üç katlı bir bağ dokusu ile sarılmıştır. Buna meninges (beyin zarı) denir. Menenjit hastalığı bu zarların iltihaplanması olayıdır.

Beyin zarı üç kısımdan oluşur:

  • Sert Zar : Kafatası kemiklerine yapışmış olan kalıngencmekan-1.gif dayanıklı bir zardır.
  • Örümceksi Zar : Ortada olup ince bağ dokusu iplikleriylegencmekan-1.gif iki zarı birbirine bağlar.
  • İnce Zar : Beyni besleyen kan damarlarıyla donatılmışgencmekan-1.gif hem beyne hem de omuriliğe sıkı sıkıya bağlı bir zardır

 

 

 

 

 

Örümceksi zar ile ince zar arasındaki boşluklarda beyin sıvısı (beyin omurilik

sıvısı = BOS) bulunur. Bu sıvı beynin şiddetli sarsıntı ve çarpmalara karşı korunmasında yardımcı olur. Omurilikteki zar yapısı da beyindeki gibidir.

 

 

 

 

Beynin en büyük ve geniş kısmı ön beyin adını alır. Uç beyin ve ara beyin olmak üzere iki kısımdan oluşur.

a. Uç Beyin (Beyin Yarımküreleri): Bu bölüm insanın öğrenilmiş davranışlarını yönetir. Kompleks psikolojik olaylardan olan bilinçgencmekan-1.gif hafızagencmekan-1.gif zekagencmekan-1.gif sağduyu ve duyuların değerlendirilmesigencmekan-1.gif beyin yarım kürelerinin fonksiyonlarına bağlı organizma faaliyetleridir.

b. Ara beyin : Ara beyingencmekan-1.gif talamusugencmekan-1.gif hipotalamusu ve hipofiz bezinin arka bölgesini içine alır. Bitkisel hayatın kontrol merkezi veya bütün otomatik hareketler ile :-):-):-):-)bolizmada dengelerin kurulması bu merkez sayesinde olur.

  • Talamus : Talamusun büyük bir kısmı beyin yarım kürelerine gelen ve giden sinirlerin geçiş bölgesidir. Koku hariç tüm duyusal impulslar büyük beyne giderken talamustan geçer. Acıgencmekan-1.gif sıcaklık ve belirli diğer duyusal impulslar talamus içerisinde duyu olarak benlik kazanır. Daha sonra beyin korteksinin ilgili merkezlerine iletilir.
  • Hipotalamus : Hipotalamus otomatik işlevlerin denetlenmesi için önemli bir merkezdir.
  • Vücut sıcaklığıgencmekan-1.gif su dengesigencmekan-1.gif iştahgencmekan-1.gif heyecan bu merkezin önemli işlevleridir. Hipotalamusgencmekan-1.gif salgı yapan sinir hücrelerinin de bulunduğu bir merkezdir. Bu salgılar hipofiz bezinin ön lobundan hormon salgılanmasını uyarır. Eşeysel yönelme ve olgunlaşma merkezleri de hipotalamusda bulunur.

  • Hipofiz : Hormonal salgıların kontrol merkezidir. Hipofizin endokrin bezleri etkilemesi sinir ve salgı sisteminin yakın ve fonksiyonel ilişkisini gösterir.

c. Orta Beyin : Beyincik ve ara beyin arasında kalan kısımdır. Fazla ışıkta göz bebeklerinin kısılmasıgencmekan-1.gif buradaki refleks merkezleri ile idare edilir. Orta beyinde kas tonusunu ve vücudun duruşunu düzenleyen merkezler bulunur.

d. Arka Beyin : Arka beyin beyincik ve omurilik soğanından meydana gelir.

  • Beyincik: Beyincik motorik düzenleme ve denge merkezidir. Duyu organlarındangencmekan-1.gif kaslardaki almaçlardangencmekan-1.gif kulağın denge ile ilgili kısımlardan gelen uyarılar bu organa ulaşır.

Beyincik vücudun duruşunu ve kasların tonus halini düzenler. Beyincik zedelenirse insanda kas hareketleri düzensizleşir.

553.gif

Şekil : Merkezi Sinir Sisteminin Kısımları

 

 

  • Omurilik Soğanı : Birçok yönüyle omuriliğe benzer. Omuriliğe inen ve çıkan sinir demetlerinin bazıları buradan doğrudan doğruya geçer bazıları da burada çaprazlaşır. Omurilik soğanındaki sinir merkezlerigencmekan-1.gif solunumgencmekan-1.gif sindirimgencmekan-1.gif dolaşımgencmekan-1.gif boşaltımgencmekan-1.gif salgılanma ve üreme gibi önemli olayları düzenler. Omurilik soğanında solumagencmekan-1.gif yutmagencmekan-1.gif çiğnemegencmekan-1.gif öksürmegencmekan-1.gif hapşırmagencmekan-1.gif kusmagencmekan-1.gif kan damarlarının büzülmesi ve gevşemesigencmekan-1.gif kalp atışıgencmekan-1.gif tükrük salgılanması gibi reflekslerin kontrol edildiği merkezlerin bulunduğundan hayat düğümü de denir.

2. Omurilik

Omurilikgencmekan-1.gif omurganın ortasındaki boşluğa yerleşmiştir. Omuriliğin dış tarafı beyindekinin tersi bir yapıda olup ak maddedengencmekan-1.gif iç kısmı ise boz maddeden meydana gelmiştir. Omurilikten 31 çift duyu ve hareket siniri yani karma sinir çıkar.

 

 

 

554.gif

Şekil : Omuriliğin Enine Kesiti ve Sinirlerin Durumu

 

 

Omuriliğin temel görevleri şöyle sıralanabilir :

  • Beyne gelen ve beyinden çıkan impulsları iletmek
  • Bir refleks merkezi olarak çalışmak

  • Alışkanlık hareketlerini denetlemek

Refleks : Reseptörlerin (alıcıların) uyarılması ile kas ve bez gibi organlarda meydana getirilen istek dışı aktivitedir. Omurilik refleksleri çizgili kasların kasılmasıyla gerçekleşen istemsiz hareketlerdir.

  • Elimize iğne battığında aniden çekilmesigencmekan-1.gif
  • Diz kapağına vurulduğunda ayağın öne fırlamasıgencmekan-1.gif
  • Beyni çıkarılmış bir hayvanın bazı uyartılara reaksiyon göstermesi birer refleks hareketidir.

 

555.gif

Şekil : Bir Refleks Yayının Çalışması

 

 

İnsanlarda doğuştan gelen bazı ortak refleksler vardır. Bunlara kalıtsal refleksler denir. Örneğin; yeni doğmuş bir bebekteki emme refleksigencmekan-1.gif göz kapağının kırpılması ve parlak ışıkta göz bebeklerinin küçülmesi gibi. Daha sonra öğrenilmeyle oluşan refleksler de vardır. Bunlara da şartlı refleksler denir.

Örgü örmekgencmekan-1.gif güzel yazmakgencmekan-1.gif tören yürüyüşügencmekan-1.gif yüzmekgencmekan-1.gif araba kullanmakgencmekan-1.gif müzikle dans etmekgencmekan-1.gif limon görünce tükrük salgılamak birer koşullu reflekstir.

Beyingencmekan-1.gif gerektiğinde refleksleri baskılayabilir ve yönlendirebilir.

 

B. ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ

Beyin ve omurilikten çıkangencmekan-1.gif onları vücuttaki bütün alıcı ve uyarılan dokulara bağlayan sinirlere çevresel sinir sistemi denir. Sinirler ve bazı küçük sinir düğümlerinden oluşmaktadır.

  • Beyin Sinirleri : İnsan beyninin değişik bölgelerinden 12 çift sinir çıkar.

  • Omurilik Sinirleri : Omuriliğin arka ve ön kökler olarak adlandırılan bölgelerinden 31 çift sinir çıkar. Omurilikteki ön kökten çıkan sinirlerin tahrip olmasıgencmekan-1.gif hangi bölgeyi besliyorsa o bölgenin felç olmasına neden olur

Çevresel sinir sistemi görev ve işleyiş bakımından somatik sinir sistemi ve otonom sinir sistemi olarak ikiye ayrılır.

 

1. Somatik Sinir Sistemi

Motor ve duyu nöronları ile donatılmıştır. Bu nöronların hücre gövdeleri merkezi sinir sisteminde bulunur. Aksonları ise doğrudan iskelet kaslarına gider ve isteğimizle çalışan organları (iskelet kaslarını) idare eder.

Koşmagencmekan-1.gif zıplamagencmekan-1.gif bağırmagencmekan-1.gif resim yapma gibi beynin kontrolünde olan hareket ve davranışlarımızı bu sistem yardımıyla yürütürüz.

 

2. Otonom Sinir Sistemi

Çevresel sinir sistemi içinde incelenir ve organizmadaki istemsiz hareketlerin kontrolünü sağlar.

Otonom sinir sisteminde sadece motor sinirler vardır. Bu motor sinirler organların hızlı çalışmasını veya yavaşlamasını sağlar. Beyin şuurumuz dahilinde otonom sinir sistemine hükmedemez. Ancak otonom sinir merkezlerini kontrol eder.

Bu sistem birbiriyle zıt çalışan sempatik ve parasempatik sinirlerden meydana gelir.

a. Sempatik Sistem : Sempatik sistemgencmekan-1.gif özellikle organizma zor durumlarda kaldığı zaman etkilidir. Hızlandırıcı etki yapar.

Sempatik sistemin çalışmasıyla kan basıncı ve kan glikozu yükselirgencmekan-1.gif kalp atışları hızlanırgencmekan-1.gif kıllar dikleşirgencmekan-1.gif kan damarları daralırgencmekan-1.gif terleme artar ve göz bebekleri genişler; genellikle vücutta bir stres doğmasına neden olur. Bu durum uzun sürerse vücudun direnci azalır ve zayıflar.

b. Parasempatik Sistem : Sempatik sistemin aksine organların faaliyetlerini yavaşlatıcı bir etkiye sahiptir. Ayrıca sindirim sisteminin peristaltik hareketlerini hızlandırır. Parasempatik sinirlerden olan vagus siniri asetil kolin hormonu salgılayarak kalp atışlarını yavaşlatır ve kan basıncını düşürür

Yorum bağlantısı
Diğer sitelerde paylaş

Sohbete katıl

Şimdi mesaj yollayabilir ve daha sonra kayıt olabilirsiniz. Hesabınız varsa, şimdi giriş yaparak hesabınızla gönderebilirsiniz.

Misafir
Bu konuyu yanıtla...

×   Farklı formatta bir yazı yapıştırdınız.   Lütfen formatı silmek için buraya tıklayınız

  Only 75 emoji are allowed.

×   Bağlantınız otomatik olarak gömülü hale getirilmiştir..   Bunun yerine bağlantı şeklinde gösterilsin mi?

×   Önceki içeriğiniz geri yüklendi.   Düzenleyiciyi temizle

×   You cannot paste images directly. Upload or insert images from URL.

 Paylaş

×
×
  • Yeni Oluştur...